Sözlük

حَصْر : Sıkıştırmak demektir. Allah buyurur ki: وَاحْصُرُوهُمْ Yakalayıp hapsediniz (9/Tevbe 5); yani: Onları sıkıştırın. وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيراً Biz cehennemi kâfirler için içinden çıkılmaz bir kale yaptık (17/İsrâ 8); yani: Havuz. Hasan der ki: Manası: Beşiktir. Kendisi, bunu: لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ Onlara bir cehennem döşeği verilir (7/A’râf 41) âyetinde söz konusu edilen, kumlanmış hasır gibi düşünmüştür. Birinci âyette geçen حَصِير حَاصِر ikincisindeki ise مَحْصُور anlamındadır; çünkü: Hasır, katlarının birbirini kapatmasından bu ismi almıştır. Lebîd’in sözü ise:

114- وَمَعَالمٍِ غُلْبِ الرِّقَابِ كَأنَّهُمْ

جِنٌّ لَدَىْ بَابِ الْحَصِيرِ قِيَامُ

114- Boyunları bükük işaretler gibi, sanki onlar

Hasîr’in kapısında duran birer cindir.

Yani: Hükümdarın önünde. Hükümdara bu ismin verilmesi, ya مُحَجَّب gibi, مَحْصُور olmasından ya da koruduğuna kimsenin el uzamayacağı anlamında bir koruyan olması anlamına gelen حَاصِر oluşundandır. Yüce Allah’ın: وَسَيِّداً وَحَصُوراً Efendi ve iffetli (3/Âl-i İmrân 39) sözünde geçen حَصُور ise, kadınlara dokunmayan erkek demektir. Bu, ya iktidarsızlıktan ya da iffet ve şehveti bertaraf etmeye çalışmaktan kaynaklanır. âyette ikinci anlamın kastedildiği daha açıktır. Çünkü insan bununla, övgüyü hak eder. حَصْر ve إِحْصَار : Ka’be yolundan alıkoymaktır.

إِحْصَار düşman gibi açık bir engel olmasında da, hastalık gibi gizli bir engelin olmasında da kullanılır. Onun için Yüce Allah’ın: فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ Eğer yoldan alıkonulursanız (2/Bakara 196) sözü, her iki anlama alınmıştır; لِلْفُقَرَاء الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللّهِ Kendilerini Allah yoluna adamış fakirlere (2/Bakara 273) âyeti de bunun gibidir. أوْ جَآؤُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ ya da tertemiz bir gönülle size gelenler (4/Nisâ 90) âyetindeki ise, cimrilik ve korkaklıkla göğüsleri daralanlar demektir. Bu hâllerinin böyle ifâde edilmesi, onun göğüs darlığı ile dile getirilmesi, zıddının ise, iyilik ve genişlik kelimeleriyle anlatılması gibidir.