Sözlük

حَشْر kelimesi, bir topluluğu yerinden çıkarmak ve onları savaş vb şeylerle sürmektir. Rivâyette: Kadınlar, haşir edilmez denmiştir. Yani: Onlar savaşa götürülmez. Bu fiil hem insan hem de diğer varlıklar için kullanılır. حَشَرَتِ السَّنَةُ مَالَ بَنِي فُلاَنٍ denir ki: Kıtlık, onların tüm mallarını alıp götürdü demektir. Haşr, sadece topluluklar için kullanılır.

Allah buyurur ki: وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ ve adam toplayacak elçilerini bütün kentlere gönder (26/Şuarâ 36); وَالطَّيْرَ مَحْشُورَةً Her taraftan toplanıp gelen kuşları da (38/Sâd 19); وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ Yabani hayvanlar bir araya toplandığı zaman (81/Tekvir 5); ِلأوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أنْ يَخْرُجُوا ilk sürgünde yurtlarından çıkaran O’dur. Siz onların çıkacaklarını sanmamıştınız (59/Haşr 2); وَحُشِرَ لِسُلَيْمَانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَاْلإِنْسِ وَالطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ Süleyman’ın cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan ordusu toplanarak disiplinli bir hâlde bir araya gelerek, düzgün saflar hâlinde ve uygun adımlarla yürüyüşe geçti (27/Neml 17).

Kıyametin nitelendirirken de şöyle buyurmuştur: وَإِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أعْدَاءً İnsanlar toplatılınca, putları onlara düşman olurlar (46/Ahkâf 6); فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيهِ جَمِيعاً Allah hepsini huzurunda bir araya getirecektir (4/Nisâ 172); وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أحَداً Tek bir kişiyi göz ardı etmeksizin tüm insanları bir araya toplarız (18/Kehf 47). Kıyamet günü, haşir günü diye adlandırılmıştır. Ba’s ve neşr günü diye de adlandırıldığı gibi. رَجُلٌ حَشْرُ اْلأُذُنَيْنِ deyimi, kulaklarında yaygınlık ve keskinlik bulunan adam demektir.