Sözlük

سَفْر : Örtüyü kaldırmaktır. Bu kelime sadece maddî keşif anlamına gelir. Örneğin; سَفَرَ الْعِمَامَةَ عَنِ الرَّأْسِ : Sarığı başın üzerinden kaldırdı; سَفَرَ الخِمَارَ عَنِ الوَجْهِ : Başörtüyü yüzün üzerinden çıkardı. سَفَرُ الْبَيْتِ : Evin, misfer; yani süpürgeyle süpürülmesidir. Bu da evi sefir’den; yani topraktan temizlemektir.

إِسْفَار , renkle alâkalı kullanılır: وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ : Andolsun ağaran sabaha (74/Müddessir 34); yani rengi aydınlanan sabaha. وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ : O gün bir takim yüzler aydınlıktır (80/Abese 38). “أَسْفِرُوا بِالصُّبْحِ تُؤْجَرُوا : Sabah namazını gün ağarırken kılınız; mükafatlanırsınız.” Bu söz, “İçine girdim” anlamındaki أَسْفَرْتُ ’den gelmektedir. Tıpkı أَصْبَحْتُ /sabah vaktine girdim gibi.

سَفَرَ الرَّجُلُ /Adam sefere çıktı, فَهُوَ سَافِرٌ /o, yolcudur. سَافَرَ fiili, insanın mekândan, mekânın da insandan yola çıktığı itibarıyla müfâale/müşareke anlamına özgü kılınmıştır. Sefer yemeği ve bu yemeğin içine konulduğu kab anlamında olan سُفْرَة kelimesi, سَفْر kökünden türemiştir. Allah buyurur ki: وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ : Eğer hastalanırsanız yahut yolculuk hâlinde bulunursanız (4/Nisâ 43). سِفْر : Gerçekleri açıklayan kitaptır. Çoğulu أَسْفَار şeklinde gelir: كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا : Kitaplar taşıyan eşeğin durumu gibidir (62/Cuma 5).

Bu âyette özellikle أَسْفَار kelimesinin kullanılması şuna dikkat çekmek içindir: Her ne kadar Tevrat, verdiği bilgileri ispatlıyorsa da, cahil kişi neredeyse onları algılamaktan, tıpkı onu taşıyan eşek gibi uzaktır.

بِأَيْدِي سَفَرَةٍ * كِرَامٍ بَرَرَةٍ : Seferenin ellerinde * Değerli ve güvenilir seferenin (80/Abese 15-16) âyetindeki سَفَرَة ’den kasıt, şu âyette nitelenen meleklerdir: كِرَامًا كَاتِبِينَ : Değerli yazıcılar (82/İnfitar 11). سَفَرَة, سَافِر ’in çoğuludur, كَاتِب ve كَتَبَة gibi. سَفِير : Toplumlar arasındaki yabancılığı/soğukluğu ortadan kaldıran elçidir.

سَفِير , fâil anlamında fe’îl veznindedir. سِفَارَة , elçiliktir. Elçi, melekler ve kitaplar, toplumun bilmediklerini onlara açıklama konusunda eşittirler. Ayrıca سَفِير , mef’ûl anlamında süpürülen şey için de kullanılır.

وَمَا السِّفَارُ قُبِّحَ السِّفارُ -235

235- Sifar de nedir; çirkin olası sifar!

Bazılarına göre şiirde geçen سِفَارُ kelimesi, devenin burnuna geçirilen bir demir parçasıdır. Eğer bu hususta bu beytin dışında başka bir delil yoksa söz konusu kelimenin ساَفَرْتُ fiilinin mastarı olma ihtimali vardır.