Sözlük

نَكَبَ عَنْ كَذَا : Yoldan sapmak, bir şeyin dışına çıkmak anlamına gelir. Allah buyurur ki: وَإِنَّ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِاْلآَخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ Fakat âhirete inanmayanlar ise, ısrarla yoldan çıkmaktadırlar (23/Mü’minûn 74).

مَنْكِب Kol ile gövdenin birleştiği yer, omuz demektir. Çoğulu مَنَاكِب şeklindedir. Ondan bir deyim istiâre yoluyla yer için kullanılır. Allah buyurur ki: فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ Haydi onun omuzlarında (dağlarında, tepelerinde) yürüyün ve Allah’ın rızkından yeyin (67/Mülk 15). Burada yer için omuz kelimesinin istiâre olarak kullanılması tıpkı onun için şu âyette ظَهْر sırt kelimesinin kullanılması gibidir: وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ Allah, insanları kazandıkları yüzünden hemen yakalayıverseydi, yeryüzünde hiçbir canlı bırakmazdı, (Fâtır 45).

مَنْكِبُ اْلقَوْمِ bilginlerin başıdır. Bu, bir istiâredir. Tıpkı, istiâre yoluyla başın, başkan; elin de yardım eden için kullanılması gibi. لِفُلاَنٍ النِّكَابَةُ فِي قَوْمِهِ falanın kavmi arasında bir temsilciliği vardır demek, onun bir نِقَابَة liderliği vardır demek gibidir.

أَنْكَب omuzu biraz yan duran kişidir. Develerin zor bela yürüyenine de bu isim verilir.

نَكَب ise, omuzda meydana gelen bir hastalıktır.

نَكْبَاء ise, yönünü şaşırmış rüzgârdır.

نَكَبَتْهُ حَوَادِثُ الدَّهْرِ zamanın felaketleri rüzgâr, yağmur gibi üzerine yağarak onu perişan etti.