Sözlük

عَصْر kelimesi, عَصَرْتُ fiilinin mastarıdır. مَعْصُور : Sıkılmış şey. عُصَارَة : Sıkılmış şeyin özü, özsu. Allah buyurur ki: وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا : Onunla birlikte iki genç de zindana girmişti. Onlardan biri: Ben (rüyamda) kendimi şarap sıkıyorken gördüm. dedi (12/Yûsuf 36); ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ : Bunun arkasından da halkın bol yağmura kavuşacağı ve onda sıkıp-sağacakları bir yıl gelecektir (12/Yûsuf 49); yani onda kazanç elde edecekleri bir yıl. Bu âyet, [meçhul formuyla] şu şekilde de okunmuştur: يُعْصَرُونَ ; yani üzerlerine yağmur yağdırılır.

اِعْتَصَرْتُ مِنْ كَذَا : Usare yerine geçecek bir şey aldım. Şair şöyle der:

وإنَّمَا العَيْشُ بِرُبَّانِهِ *** وأَنْتَ مِنْ أَفْنَانِهِ مُعْتَصِرْ -320

320- Gerçek hayat sadece ömrün ilk yıllarıdır;

Ve sen onun taze dallarından sıkmaktasın/beslenmektesin.

وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا : Sıkışan bulutlardan şarıl şarıl su indirdik ki (78/Nebe’ 14); yani yağmurla sıkıştırılan; başka bir ifâdeyle yağmurla dolu olan bulutlardan.

Kimisine göre الْمُعْصِرَاتِ kelimesi bulutları sıkıştırıp yağmur yağmasını sağlayan bulutlar, anlamındadır. Kimilerine göre ise bu إعصار ile gelen rüzgârdır. إعصار ise; toz savuran rüzgârdır. Allah buyurur ki: فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ : O bahçeye ateşli bir kasırga isabet etsin de yanıversin (2/Bakara 266).

اِعْتِصَار : Bir şeyin tıka basa su ile doldurulmasıdır. Sığınak anlamındaki عَصْر ve عُصْرَة da bu anlamdan gelir. عَصْر ve عِصْر : Zaman. Çoğulu عُصُور şeklinde gelir. Allah buyurur ki: وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ : Asra andolsun; * İnsan mutlaka ziyandadır (103/Asr 1-2).

الْعَصْر : Akşam. صَلاَةُ الْعَصْرِ (İkindi namazı) bu anlamdan gelir. اَلْعَصْرَانِ : Bazılarına göre sabah-akşam; diğer bazılarına göre ise, gece-gündüz anlamındadır. Bu tıpkı güneş ve aya اَلْقَمَرَانِ denildiği gibidir. مُعْصِر : Hayız görüp gençlik çağına giren kız.