Sözlük

فِكْرَة : Bilgiyi bilinene doğru sevk eden güçtür. تَفَكُّر ise, bu gücün aklî nazara/akıl bakış açısına göre hareket etmesidir ki, bu hayvanlar için değil, insanlar için söz konusudur. Bu da sadece kalpte bir sûreti/şekli meydana gelebilen şeyler için kullanılır. Bunun için şöyle rivâyet edilmiştir: تَفَكَّرُوا فِي آَلاَءِ اللهِ وَلاَ تَفَكَّرُوا فِي اللهِ : Allah’ın nimetlerini düşününüz, fakat Allah’ın zatını düşünmeyiniz. Çünkü Yüce Allah herhangi bir şekilde nitelendirilmekten münezzehtir. Allah buyurur ki: أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى : Kendi içlerinde hiç düşünmediler mi ki, Allah göklerde, yerde ve bu ikisi arasında bulunan her şeyi ancak hak ile ve belirlenmiş bir süre için yaratmıştır? (30/Rûm 8); أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ : Düşünmüyorlar mı ki; arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur (7/A’râf 184); إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآَيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ : Şüphesiz bütün bunlarda düşünen bir toplum için ibretler vardır (13/Ra’d 3); كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآَيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ * فِي الدُّنْيَا وَالْآَخِرَةِ : Böylece Allah, size âyetlerini açıklar; umulur ki düşünürsünüz; * Dünya ve âhiret konusunda (2/Bakara 219-220).

رَجُلٌ فَكِيرٌ : Çok düşünen adam. Kimi edipler şöyle demiştir: فِكْر kelimesi, فَرْك /ovmak’tan dönüştürülmüştür; ancak فِكْر anlamlarda kullanılır, bu da işlerin hakikatlerine ulaşmak için onları irdelemek ve araştırmaktır.