Sözlük

خِيَانة ve نِفَاق anlam olarak birdir, yalnız hiyanet/hainlik sözleşme ve emanet baz alınarak söylenirken, nifak ise, din baz alınarak söylenir.

Bu iki kelime anlam olarak birbirinin içine giren bir mana taşımaktadır. خِيَانة sözleşmeyi gizlice bozmak suretiyle hakka muhâlefet etmektir.

خِيَانَة (hiyanet) kelimesinin zıt anlamlısı أمَانَة (emânet) kelimesidir. Onun için خُنْتُ فُلاَناً ve خُنْتُ أمَانَةَ فُلاَنٍ falana ihanet ettim denebilir.

Yüce Allah’ın: لاَ تَخُونُوا اللّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ Allah’a, Peygamber’e hıyanet etmeyiniz. Yoksa üstlendiğiniz emanetlere bile bile hıyanet etmiş olursunuz (8/Enfâl 27); ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ كَفَرُوا اِمْرَأةَ نُوحٍ وَاِمْرَأةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا Allah inkâr edenlere, Nuh’un hanımı ile Lut’un hanımını misal verdi. Onlar, kullarımızdan iki salih kişinin nikahında iken onlara hainlik ettiler (66/Tahrîm 10) ve: وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىَ خَآئِنَةٍ مِنْهُمْ Pek azı dışında, onlardan sürekli ihanet görürsün (5/Mâide 13) âyetleri bu anlamdadır.

Son âyette geçen خَائِنَةٍ مِنْهُمْ ifâdesi, onlardan hain bir topluluk demektir. Kimisi de demiştir ki: Hain bir adam demektir, çünkü, رَجُلٌ خَائِنٌ de خَائِنَة de denebilir. Tıpkı, رَاوِيَة ve دَاهِيَة formları gibi.

Kimileri ise, bu âyetteki خَائِنَة kelimesi, قُمْ قَائِماً denmesi gibi, mastar yerine konmuştur, demektedir. Yüce Allah’ın: يَعْلَمُ خَائِنَةَ اْلأَعْيُنِ O, gözlerin hainliğini de bilir (40/Mü’min 19) sözü ise, daha önce geçtiği gibidir.

Allah buyurur ki: وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللّهَ مِنْ قَبْلُ فَأمْكَنَ مِنْهُمْ Eğer bu esirler sana ihanet etmeyi düşünüyorlarsa bilsinler ki, daha önce Allah’a ihanet ettiler de bu yüzden O, seni onlara karşı üstün getirdi (8/Enfâl 71); عَلِمَ اللهُ أنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ Allah sizin kendi kendinizi kandırdığınızı biliyordu (2/Bakara 187). Bu âyette geçen اِخْتِيَان ise, hainlik yapmaya çalışmaktır.

Âyette تَخُونُونَ أنْفُسَكُمْ denmemiştir, çünkü onların yaptığı hainlik değil, hainlik yapmaya çalışmak/hainliğe yeltenmektir. Çünkü اِخْتِيَان insan arzusunun hainlik yapmak için harekete geçmesidir.

إِنَّ النَّفْسَ َلأمَّارَةٌ بِالسُّوءِ Şüphesiz nefis kötülüğü çokça emredicidir (12/Yûsuf 53), sözünde işaret edilen de budur.