Sözlük

خَصْم kelimesi خَصَمْتُهُ fiilinin mastarıdır. Bu da bir kişiyle bir hasım olarak sürtüşmek, çekişmektir. Bu anlamda خَاصَمْتُهُ خَصَمْتُهُ fiil ve مُخَاصَمَةً خِصَامًا mastarları kullanılır. Allah buyurur ki: وَهُوَ ألَدُّ الْخِصَامِ En amansız düşman olduğu hâlde (2/Bakara 204); وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ Mücadele gücü olmayanı mı Allah’a isnat ediyorsunuz? (43/Zuhruf 18).

Ayrıca مُخَاصِمٌ de خَصِمٌ diye adlandırılabilmekte ve hem bir kişi için hem de topluluk için kullanılmaktadır. Kimi zaman iki kişi için kullanıldığına da rastlanmaktadır. مُخَاصَمَة kelimesinin aslı ise; iki kişiden her birinin karşıdakinin bir tarafını tutarak itişip kakışması ve her birinin karşıdakinin gırtlağına sarılıp sıkıştırması, çekiştirmesidir.

Rivâyette: نَسِيتُهُ فِي خَصْمِ فِرَاشِي Döşeğimin arasında unuttum. Bu kelimenin çoğulu ise, خُصُمٌ ve أخْصَامٌ şeklindedir. هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ Karşımızda Allah konusunda çatışan, iki çelişik inançlı insan kesimi, iki karşıt grup var (22/Hac 19) sözünde geçen iki hasım, iki topluluk demektir. Bu nedenle çoğul olarak اِخْتَصَموُا denmiştir. Ayrıca, لاَ تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ Huzurumda tartışıp/çekişmeyin (50/Kâf 28); وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ Orada birbirleri ile tartışmaya tutuşurlar (26/Şuarâ 96) âyetleri de bunun gibidir.

خَصِيم çokça sürtüşen, kavgacı anlamına gelir. Yüce Allah bu anlamda: هُوَ خَصِيمٌ مبِينٌ O sonradan pervasız bir tartışmacıya dönüştü (16/Nahl 4) buyurmuştur. خَصِم ise, husumetle ilgili olan, sadece onu düşünen kişidir. Bu bağlamda Yüce Allah: بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ Şüphesiz onlar, tartışma meraklısı/kavgacı bir topluluktur (43/Zuhruf 58) buyurmaktadır.