Sözlük

بَابٌ bir şeyin girişi için söylenir. Bunun aslı, mekânların girişleridir. Şehrin, sarayın, evin kapısı gibi; çoğulu أَبْوَاب gelir. Allah buyurur ki: وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ Her ikisi de -Yusuf önde, kadın peşinde olmak üzere- kapıya koştular. Kadın, Yusuf’un gömleğini arkasından yırttı; kapıda kadının kocası ile karşılaştılar (12/Yûsuf 25); لاَ تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ aynı kapıdan girmeyiniz, değişik kapılardan giriniz (12/Yûsuf 67). Bu manasından dolayı ilimde, بَابُ كَذَا sözgelimi, (kitaplarda başlık olarak) “ باَب ”; “ konusu” denir, هَذَا الْعِلْمُ باَبٌ إِلَى عِلْمٍ كَذَا , denir ki, bu konu, şu konunun kapısıdır/buradan girilerek ona ulaşılır demektir.

Peygamber (sas): أَنَا مَدِينَةُ اْلعِلْمِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا Ben ilmin şehriyim, Ali de onun kapısıdır, buyurmuştur. Yani, ilme onun vasıtasıyla ulaşılır. Şair şöyle der:

71- أَتَيْتَ اْلمُرُوءَةَ مِنْ بَابِهَا

71- Yiğitliğe kapısından vardın.

Allah buyurur ki: فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ Bütün nimetlerin kapılarını yüzlerine açtık (6/En’âm 44); فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ Aralarına bir kapısı bulunan bir sur çekildi. Bu surun içinde rahmet vardır (57/Hadîd 13).

Cennete ve cehenneme götüren şeyler için cennetin kapıları ve cehennemin kapıları adı verilir. Allah buyurur ki: فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ cehennemde kalmak üzere oranın kapılarından içeri giriniz (16/Nahl 29); حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ Oraya varıp kapılar açıldığında, bekçileri onlara: Selâm size, derler (39/Zümer 73).

Kimi zaman: هَذَا مِنْ باَبَةٍ كَذَا denir ki, bu şey, şu işe, şuna yarar demektir; çoğulu بَابَات şeklindedir.

el-Halîl şöyle der: بَابَة kelimesi, hudûdta [ve hesapta] kullanılır. بَوَّبْتُ باَباً bir kapı yapmayı; أَبْوَابٌ مُبَوَّبَةٌ yapılmış kapıları; بَوَّاب evin bekçisini; تَبَوَّبْتُ بَوَّاباً de, ev bekçisi tutmayı anlatır. باَبٌ kelimesinin aslı بَوَبٌ şeklindedir.