Sözlük

شُكْر : Nimeti tasavvur edip onu göstermektir. شُكْر kelimesinin, keşf/ortaya çıkarmak anlamındaki كَشْر ’den dönüştüğü söylenmektedir. Onun karşıtı, nimeti unutmak ve onu gizlemek anlamındaki كُفْر kavramıdır. دَابَّةٌ شَكُورٌ : Semizliğiyle sahibinin ona olan bakımını gösteren hayvan. Kimisine göre bu kelime, عَيْنٌ شَكْرَى ; yani, dolu göz, anlamından gelmektedir. Buna göre şükür, kişinin, kedisine nimet verenin zikriyle dolup taşmasıdır.

Şükür üç kısma ayrılır:

Kalp ile şükür: Nimeti tasavvur etmektir.

Dil ile şükür: Nimet vereni övmektir.

Diğer organlarla şükür: Hak ettiği oranda nimetin karşılığını vermektir.

Bazılarına göre, اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا : (34/Sebe’ 13) âyetinde geçen شُكْرًا kelimesi temyîz olmak üzere mansûbtur. Buna göre âyetin anlamı şöyle olur: Yaptığınızı Allah’a şükür olarak yapınız. Bazılarına göre de شُكْرًا kelimesi, اعْمَلُوا fiilinin mef’ûlüdür. اشكروا değil de اعْمَلُوا fiilinin zikredilmesi, kalp, dil ve diğer organlarla yapılan her üç şükür çeşidinin gerekliliğine işaret etmek içindir. Allah buyurur ki: اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ : Bana, anana ve babana şükret (31/Lokmân 14); وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ : Biz şükredenleri mükâfatlandıracağız (3/Âl-i İmrân 145); وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ : Şükreden kendisi için şükretmiş olur (27/Neml 40).

وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ : Kullarımdan şükreden azdır! (34/Sebe’ 13) âyeti, Allah’ın şükrünü yerine getirmenin zor bir iş olduğuna işaret etmektedir. Onun için Yüce Allah, şükür etmelerinden dolayı sadece iki dostunu övmüştür: İbrahim (a.s.) hakkında; شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ : Rabbinin nimetlerine şükrederdi (16/Nahl 121); Nûh (a.s.) hakkında da; إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا : O, çok şükreden bir kuldu (17/İsrâ 3) diye buyurmuştur.

Yüce Allah’ın; وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ : Allah şekürdür, hâlimdir (64/Teğabün 17) şeklindeki nitelendirilmesinden kasıt, Allah’ın kullarına nimet vermesi ve onların yaptıkları ibâdetlere karşılık mükâfatta bulunmasıdır. نَاقَةٌ شَكِرَةٌ : Memeleri sütle dolu olan deve. هُوَ أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقٍ : O, bervak (çiriş otun)dan daha fazla şükreder. Bervak, çok az bir suyla yeşerip büyüyen bir bitkidir.

شَكْر kelimesi, kinâye yoluyla kadın ferci ve nikâh/cinsel ilişki anlamında da kullanılır. Bazıları şöyle demiştir:

أَئِنْ سَأَلَتْكَ ثَمَنَ شَكْرِهَا -271

*** وَشَبْرِكَ أَنْشَأْتَ تَطُلُّهَا وَتَضْهَلُهَا

271- Eğer o kadın, isterse nikâhının karşılığını;

Ve senin onunla girdiğin ilişkinin; vermezsin hakkını ve yollarsın onu ailesinin yanına.

شَكِير : Ağacın kökündeki taze bitki (fidan). شَكَرَتِ الشَّجَرَةُ : Ağacın dalları çoğaldı.