Sözlük

شِرَاء /alış ve بَيْع /satış birbirini gerektiren iki kelimedir. Çünkü müşteri parayı veren ve bedelini alandır; bayi ise, bedeli veren ve parayı alandır. Bu, alış-veriş nakit para ve mal ile yapıldığında, söz konusu olur. Fakat mal mal ile satıldığında, o zaman onlardan her birinin hem müşteri hem satıcı olarak tasavvur edilmeleri doğru olur. Bu açıdan, satış ve alış kelimelerinin her biri diğerinin yerine kullanır hâle gelmiştir.

شَرَيْتُ sözü, daha çok “sattım”; اِبْتَعْتُ ise daha çok “satın aldım” anlamındadır. Allah buyurur ki: وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ : Onu ucuz bir fiyatla sattılar (12/Yûsuf 20). Âyette geçen شَرَوْهُ ifâdesi, بَاعُوهُ /onu sattılar, anlamındadır. Şu âyet de aynı anlamdadır: فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالاَخِرَةِ : Dünya hayatını âhiret hayatı karşılığında satanlar, Allah yolunda savaşsınlar (4/Nisâ 74).

Kendisiyle bir şeyin elde edildiği her şeyde, شِرَاء ve اِشْتِرَاء kelimeleri kullanılabilir: إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاَ أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الاَخِرَةِ : Allah’a verdikleri sözü ve yeminlerini az bir paraya satanların, âhirette hiç bir payı yoktur (3/Âl-i İmran 77); لاَ يَشْتَرُونَ بِآَيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلاَ : Allah’ın âyetlerini az bir paraya satmazlar (3/Âl-i İmran 199); اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالاَخِرَةِ : Âhirete karşılık dünya hayatını satın almışlardır (2/Bakara 86); أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلاَلَةَ بِالْهُدَى : İşte onlar, hidâyete karşılık dalâleti satın alanlardır (2/Bakara 16). إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ : Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır (9/Tevbe 111).

Bu âyette kendisiyle satın alınan şey şöyle zikredilmiştir: يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ : Allah yolunda savaşırlar da öldürürler ve öldürülürler (9/Tevbe 111).

Haricîler’e شُرَاة ismi verilmiştir. Onlar [bu ismi, ‘hayatlarını Allah’ın rızası karşılığında satanlar’ anlamında kendileri için kabul ederek] şu âyeti bu paralelde yorumlamışlardır: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ : İnsanlardan öylesi vardır ki, benliğini Allah’ın hoşnutluğunu elde etmeye satar (2/Bakara 207).

Buna göre يَشْرِي fiili, “ يَبِيعُ /satıyor” anlamındadır. Bu, tıpkı şu âyet gibi oldu: إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى : Allah, ...satın almıştır (9/Tevbe 111).