## 'مضي' (Mada) Kökünün Lisânü'l-Arab'a Göre Detaylı Anlamı
'مضي' kökü, Lisânü'l-Arab'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olup temel olarak geçiş, hareket, süre ve sonlanma gibi kavramları ifade eder. İşte bu kökün Lisânü'l-Arab'a göre başlıca anlamları:

Geçip Gitmek, İlerlemek, Yol Almak: Bu, kökün en temel anlamıdır. Bir şeyin bir yerden başka bir yere hareketini, zamanın akışını veya bir durumun değişimini ifade eder. Lisânü'l-Arab'dan Örnek:
- "مَضَى الرَّجُلُ في حاجتِهِ" (el-raculu fī ḥājātihi) - Adam ihtiyacı için yol aldı/gitti.
- "مَضَى الدَّهْرُ" (el-dehru) - Zaman geçti.
Sonlanmak, Bitmek, Sona Ermek: Bir şeyin vaktinin dolmasını, tamamlanmasını veya ortadan kaybolmasını ifade eder. Lisânü'l-Arab'dan Örnek:
- "مَضَى الأَمْرُ" (el-emru) - İş bitti/sonlandı.
- "مَضَى اللَّيْلُ" (el-leylu) - Gece sona erdi.
Gerçekleşmek, Vuku Bulmak: Bir olayın meydana gelmesini veya bir şeyin gerçekleşmesini ifade eder. Lisânü'l-Arab'dan Örnek:
- "مَضَى القَضَاءُ" (el-Qadâʾu) - Hüküm gerçekleşti/verildi.
Birini Geçmek, Aşmak, Üstün Olmak: Birinin bir konuda diğerinden önde olmasını veya bir şeyi aşmasını ifade eder. Lisânü'l-Arab'dan Örnek:
- "مَضَى فُلاَنٌ فُلاَنًا في الجري" (fulânun fulânen fī el-caryi) - Filan koşuda filanı geçti.
Ölmek: Birinin hayatının sona ermesini ifade etmek için mecazi olarak kullanılır. Lisânü'l-Arab'dan Örnek:
- "مَضَى إِلَى رَبِّهِ" (ilâ Rabbihi) - Rabbine döndü (Öldü).

Lisânü'l-Arab'dan Örnek Beyit:
Şiirde zamanın geçişini ve olayların ardı sıra değişimini anlatmak için kullanılmıştır:
"إذا مَضَى يَوْمٌ وَلَمْ أُفِدْ مِنْهُ"
"فَذَاكَ يَوْمٌ مِنْ عُمْرِي لَمْ يَعُدْ"
Anlamı: "Eğer bir gün geçti ve ondan istifade etmedimse, o gün ömrümden geri dönmeyecek bir gündür." (Bu beyit, zamanın değerine ve geçen zamanın telafisinin olmadığına vurgu yapar.)
Kur'an'dan Kullanım Örneği:
Kur'an-ı Kerim'de 'مضي' kökü farklı anlamlarda geçer. Örneğin, geçmiş zamanla ilgili ayetlerde sıkça kullanılır:
سورة يونس، الآية 22:
"هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّىٰ إِذَا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ ۙ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنجَيْتَنَا مِنْ هَٰذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ"
Bu ayetin bir kısmında geçen "حَتَّىٰ إِذَا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ" ifadesi "...gemide olduğunuz zaman..." anlamına gelir ve geçmiş bir durumu ifade eder.
"مَضَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ" (Hud Suresi, 78. Ayet) - "Öncekilerin sünneti (hukuku) geçti." Bu ifade, geçmiş ümmetlere uygulanan ilahi kanunların geçerliliğinin sona erdiğini veya onların başına gelenlerin vuku bulduğunu ifade eder.
Bu örnekler, 'مضي' kökünün klasik Arapça'da ve Lisânü'l-Arab'da ne kadar çeşitli anlamlara ve kullanımlara sahip olduğunu göstermektedir.

Sözlük

م ض ي (MĐY)