Sözlük

مَد kelimesinin asıl anlamı, çekmek, uzatmaktır. Bu manada uzun zamana مُدَّة yaranın devam ettiği süreye مِدَّةُ اْلجَرْحِ , nehrin kabarmasına مَدَّ النَّهْرُ , nehir uzayıp gitti. مَدَّهُ نَهْرٌ آخَرُ Başka bir nehir çekip götürdü. مَدَدْتُ عَيْنِي إِلَى كَذَا Gözümü falanca şeye diktim, denilmiştir.

Allah buyurur ki: تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ وَلاَ Gözlerini dikme (20/Tâhâ 131).

مَدَدْتُهُ فَي غَيِّهِ Günâhında ona elimi uzattım, demektir.

مَدَدْتُ اْلإِبِلَ cümlesi de, tohum ve unu suya karıştırarak develeri suvardım, demektir. أَمْدَدْتُ اْلجَيْشَ بِمَدَدٍ ، وَاْلإِنْسَانَ بِطَعَامٍ orduyu destekle, insanı da yemekle takviye ettim. Allah buyurur ki: أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmez misin? (25/Furkân 45).

Çoğunlukla إِمْدَاد kelimesi, sevilen; مَدّ ise, sevilmeyen şeyler için kullanılır. Bu anlamda Allah buyurur ki: وَأَمْدَدْنَاهُم بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ Cennette olanlara diledikleri meyve ve etten bol bol verdik (52/Tur 22); أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ Kendilerine mal ve oğullar vermekle, onları desteklediğimizi mi zannederler? (23/Mü’minûn 55); وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ Sizi, mallar ve oğullarla desteklesin (71/Nûh 12); يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلآئِكَةِ مُسَوِّمِينَ Rabbiniz size, nişanlı beş bin melekle destek verecektir (3/Âl-i İmrân 125); أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ Bana mal ile yardım etmek mi istiyorsunuz? (27/Neml 36).

Yine buyurur ki: وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدّاً ve onun azabını uzattıkça uzatacağız (19/Meryem 79); وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ …ve taşkınlıkları içinde bocalar durumda bırakır (2/Bakara 15); وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ Şeytanın kardeşleri onlara azgınlıkta destek olurlar (7/A’râf 202). وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ denizler mürekkep olsa ve yedi misli deniz de yedekte bulunup yazılsa (31/Lokmân 27) âyeti, Arapların مَدَّهُ نَهْرٌ آخَرُ cümlesinin ifâde ettiği anlamı ifâde etmektedir.

Bunun daha önce zikrettiğimiz sevilen veya sevilmeyen şey anlamına gelen kelimeyle bir alakası yoktur. Bu, مَدَدْتُ الدَّوَاةَ أَمُدُّهَا diviti mürekkeple doldurdum, cümlesinin ifâde ettiğinin aynısıdır.

Allah buyurur ki: وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَداً Onun bir mislini de ona katsak bile (18/Kehf 109).

مُدّ kelimesi ise, bilinen bir tahıl ölçeğidir.