Sözlük

جَزَاء (zenginlik) ve yeterlilik, demektir. Allah buyurur ki: لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلاَ مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئاً Bir babanın, çocuğunun yerine ceza görmeyeceği, bir çocuğun da babasının yerine ceza görmeyeceği (31/Lokmân 33). جَزَاء da içinde bir şeye karşılık olarak yeterli gelen şeyi taşıyan nesnedir. Buna göre eğer yapılan iyilikse karşılığı da iyilik olur, kötülük ise karşılığı kötülük olur. Onun için جَزَيْتُهُ كَذَا وَبِكَذَا Onu şöyle cezalandırdım, şu ile cezalandırdım denir.

Allah buyurur ki: وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى İşte günâhlardan arınmışların ödülü budur (20/Tâhâ 76); فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَى Onun için, ödüllerin en güzeli vardır (18/Kehf 88); وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا Kötülüğün cezası, yine onun gibi bir kötülüktür (42/Şûrâ 40); وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيراً Sabretmelerinin cezası (karşılığında) kendilerini cennetle ve ipekli elbiselerle ödüllendirir (76/İnsân 12); فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُوراً Sizin ortak ve yeterli cezanız şüphesiz cehennemdir (17/İsrâ 63) أُوْلَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا Sabretmiş olmalarının karşılığı olarak özel cennet odaları ile ödüllendirilirler (25/Furkân 75) وَمَا تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ Sadece yaptığınız işlerle cezalandırılıyorsunuz (37/Sâffât 39).

جِزْيَة ise, zimmet ehlinden alınan vergidir. Bu şekilde adlandırılmasının nedeni onlardan canlarının ve mallarının korunması karşılığında alınan vergi olmasındandır. Allah buyurur ki: حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ Size boyun eğip, kendi elleri ile cizye verinceye kadar (9/Tevbe 29). جَازِيكَ فُلاَنٌ deyimi de falan sana yeter demektir.

جَازَيْتُهُ بِكَذاOna şununla karşılık verdim ve جَازَيْتُهُ onu ödüllendirdim denir. Kur’ân’da sadece جَزَى fiili kullanılmıştır; جَازَى ise, kullanılmamıştır; çünkü: مُجَازَاة mükafat demektir. Bu da her iki tarafın birbirine karşılıklı olarak bir şeyler vermeleridir. Mükafat, bir nimeti onun dengi olan bir nimetle karşılamaktır. Allah’ın nimetleri ise, bu şekilde karşılanabilecek türden şeyler değildir. Onun için mükafat kelimesi, Yüce Allah için kullanılmaz (kimse Allah’a mükafat veremez). Bunun nedeni bu açıdan açıkça anlaşılabilir.