ا و ي (ÊWY)
مَأْوَى (me’vâ], أَوَى يَأَوِي أُوِيًّا وَمَأْوَى şeklinde kullanılan fiilin mastarıdır. أَوَى إِلَى كَذَا başkasına eklendi, katıldı demektir. Fiil, يَأْوِي أُوِيًّا وَمَأْوًى şeklindedir. آوَاهُ يُؤْوِيهِ إِيوَاءً fiili ise, başkasının kendisini himaye etmesi ve onu barındırması demektir.
Allah buyurur ki: إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ Gençler mağaraya sığındıkları zaman (18/Kehf 10), قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاء Dedi ki: Beni, sudan koruyacak bir dağa sığınırım (11/Hûd 43); وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ Yusuf’un yanına girdiklerinde, kardeşini yanına aldı (12/Yûsuf 69); وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاء Dilediğini de yanına alırsın (33/Ahzâb 51); وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ Kendisini barındırıp koruyan büyük ailesini (70/Meâric 13); عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاوَى Onun yanında [Şehitlerin ruhlarının barındığı] Me’vâ cenneti (52/Tûr 15) bu, دَارُ الْخُلْدِ Temelli kalacakları yer (41/Fussilet 28) ifâdeleri gibidir. Burada da, dâr (ev,mesken, yurt) kelimesi mastara izafe edilmiştir. مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ Onların varacakları yer/barınakları cehennemdir (3/Âl-i İmrân 197), yani, bu kişilerin varıp sığınacakları yerin adı cehennemdir.
أوَيْتُ لَهُ ve أوْيًا أيَّةً مَأْوِيَة مَأْوَاة fiili ise, bir kişiye acımayı ve onu bu nedenle bağrına basmayı ifâde eder.
Bunun gerçek anlamı ise, ona kalbimle döndüm demektir. وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أخَاهُ Yusuf’un yanına girdiklerinde, kardeşini yanına aldı (12/Yûsuf 69) onu kendine çekti/yanına aldı, demektir. Yine bu anlamda أوَاهُ ve آوَاهُ denir. Hatem-i Tâî’nin
36- أمَاوِي إِنَّ الْمالَ غَادٍ وَرَائِحُ
وَيَبْقَى مِنَ الْمالِ اْلأحَادِيثُ وَالذُّكْرُ
36- Kadınlar…şüphesiz mal gelir de gider de;
[Maldan geri kalan hoş bir söz ile anılmaktır.]
Sözündeki مَاوِيَة ise, kadın demektir. Kimileri, onun da bu kökten geldiğini söylemiştir. Sanki, suretin/bedenin barınağı olduğundan bu adı almıştır.
ألْمَاوِيَة kelimesi asıl itibariyle مَاءٌ kelimesine nispettir, aslı مَائِيَة şeklindedir, hemzesi vâv’a dönüşmüştür diyenler de vardır.