ا ن س (ÊNS)
إِنْس kelimesi جِنّ kelimesinin zıt anlamlısıdır. أُنْس ise nefretin zıddıdır. إِنْسِيُّ ve إِنْس İnsanlık türüne mensûp olan demektir. Bu kelime, çokça ünsiyeti olan ve çokça ünsiyet edilen kişi için kullanılır. Bu nedenle binek hayvanının biniciye yakın tarafına إِنْسِيُّ الدَّابَّةِ denir. Aynı şekilde okun, ok atana bakan tarafına da إِنْسِيُّ اْلقَوْسِ adı verilir.
Her şeyin إِنْسِيّ olanı, insana yakışır olanıdır. Vahşi ise, onun bu tarafının karşısında yer alan kısmının adıdır.
إِنْس kelimesinin çoğulu أَنَاسِيّ şeklindedir. Allah buyurur ki: وَأَنَاسِيَّ كَثِيراً Pek çok insan (25/Furkân 49).
İnsanın nefsine اِبْنُ إِنْسِكَ denmiştir. Yüce Allah’ın: فَإِنْ آنَسْتُم مِنْهُمْ رُشْداً Eğer onlarda (yetimlerde) bir olgunluk görürseniz (4/Nisâ 6) sözünde geçen آنَسْتُمْ مِنْهُمْ onlarda bir ünsiyet görürseniz, demektir. آنَسْتُ نَاراً Bir ateş gördüm (20/Tâhâ 10) âyetindeki آنَسْتُ kelimesi de bunun gibidir. لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا kendi evinizden başka evlere sıcak bir karşılama görmeden girmeyiniz (24/Nûr 27) âyetindeki تَسْتَأْنِسُوا eğer bir sıcak karşılama bulursanız, demektir.
إِنْسَان [insan]: Deniyor ki: İnsan, neslinin birbirleriyle uyumlu bir yakınlaşmadan başka ayakta kalma şansları olmayacak bir şekilde yaratıldığından, bu ismi almıştır. Bu açıdan, اَلإِنْسَانُ مَدَنِيٌّ بِالطَّبْعِ insan doğası gereği medenidir denmiştir. Yani: İnsan cinsi birbirine dayanmadan edemez ve hayatı için gereken tüm şartları kendisi oluşturamaz.
Uyuştuğu herkesle kaynaştığından bu ismi almıştır diyenler de vardır. İnsan kelimesinin aslı إِنْسِيَانٌ olup إِفْعِلاَنٌ kalıbında gelmiştir; bu ismi almasının nedeni, Yüce Allah’ın kendisiyle yaptığı anlaşmayı unutmasıdır, diyenler de vardır.