ط ي ب (ŦYB)
T-y-b
طَيِّب kelimesinin asıl anlamı, duyuların ve nefsin lezzetli bulduğu/hoşuna giden şeydir. Şer’de/Dinî anlamda اَلطَّعَامُ الطَّيِّبُ /hoş yiyecek, caiz olan şeyden ve caiz olan yerden alınandır. Yiyecek bu şekilde olduğu sürece, hem hazırda hem gelecekte tayyip/hoş olur ve pis/kötü olmaz. Aksi durumda ise, hazırda hoş olsa da gelecekte hoş olmaz. Şu âyetler bu anlamdadır: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ : Ey iman edenler; size rızık olarak verdiğimiz şeylerin temiz olanlarından yiyin (2/Bakara 172); فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا : Allah’ın size verdiği rızıklardan helal ve hoş olarak yiyin (16/Nahl 114); يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ : Ey iman edenler, Allah’ın sizin için helal kıldığı hoş şeyleri haram kılmayın (5/Mâide 87); يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا : Ey peygamberler, helal ve hoş şeylerden yiyin ve yararlı işler yapın (23/Mu’minun 51). Şu âyette kastedilen de budur: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ : De ki; Allah’ın kulları için yarattığı zineti ve temiz hoş rızıkları kim haram etmiş? (7/A’râf 32). الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ : Bugün temiz hoş nimetler size helal edildi (5/Mâide 5). Bazılarına göre âyetteki الطَّيِّبَات kelimesinden kasıt kesilen hayvanlardır.
وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ : Allah hoş şeylerden size rızık verdi (40/Mü’min 64) âyeti, ganimetlere işaret eder. İnsanlardan olan طَيِّب ; cehâlet ve fıskın pisliğinden ve çirkin amellerden arınıp ilim, iman ve güzel amellerle süslenenlerdir. İşte Yüce Allah şu âyette onları kastetmektedir: الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ : Melekler onların canını temizlenmiş olarak alır (16/Nahl 32). سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ : Selâm sizlere, ne hoşsunuz! Ebedî olarak içinde kalmak üzere haydi girin oraya! (39/Zümer 73); هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً : Ey Rabbim, bana katından temiz bir soy ihsan eyle (3/Âl-i İmrân 38); لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ : Allah pisi temizden ayırsın (8/Enfâl 37). وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ : Hoş ameller hoş kişiler içindir (24/Nûr 26) âyeti temiz amellerin temiz kişilerden meydana geldiğine dikkat çeker. Nitekim şöyle rivâyet edilmiştir: اَلْمُؤْمِنُ أَطْيَبُ مِنْ عَمَلِهِ وَالْكَافِرُ أَخْبَثُ مِنْ عَمَلِهِ : Mü’min amelinden daha hoştur/güzeldir; kâfir de amelinden daha pistir/kötüdür
وَآَتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ : Yetimlere mallarını verin; temizi murdara değişmeyin (4/Nisâ 2); yani iyi amelleri kötü amellerle değiştirmeyin. Şu âyetler de bu anlamdadır: كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ : Hoş bir söz; kökü sağlam, dalları göğe doğru olan hoş bir ağaca benzer (14/İbrâhîm 24); إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ : Güzel sözler O’na yükselir (35/Fâtır 10). وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً : Güzel meskenler (9/Tevbe 72); yani temiz, güzel ve zevk veren evler. بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ : Güzel bir ülke ve bağışlayıcı bir Rabb (34/Sebe’ 15). Bazılarına göre bu âyet, cennete ve Yüce Allah’ın komşuluğuna/katına varmaya işaret ettiğini söyler. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ : Hoş memleket (7/A’râf 58) âyeti ise, güzel/verimli araziye işarettir. فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا : Temiz bir toprakla teyemmüm edin (5/Mâide 6); yani necaset bulaşmayan bir toprakla.
İstinca (pislikten temizlenme)’ye اِسْتِطَابَة /güzelleştirme/ferahlatma denmesi, ondaki ferahlık ve temizlenmekten dolayıdır. أَطْيَبَان /İki güzel: Yemek ve cima anlamındadır. طَعَامٌ مَطْيَبَةٌ لِلنَّفْسِ : Nefsin hoşlandığı yemek. طَيِّب sözü طَاب şeklinde de ifâde edilir. Medine’de yetişen bir çeşit hurmaya طَاب ; Medine’nin kendisine de طَيْبَة denir. طُوبَى لَهُمْ : Tubâ onların (13/Ra’d 29). Kimisine göre طُوبَى /tubâ kelimesi, cennetteki bir ağaç ismidir. Kimisine göre ise bu ifâde; yokluğu olmayan bir beka, zevali olmayan bir izzet ve fakirliği olmayan bir zenginlik gibi cennetteki her türlü hoş/güzel şeye işarettir.