Sözlük

ضُحَى : Güneşin yayılması ve günün uzamasıdır. Bu kelime belli bir zaman dilimine de isim olmuştur. Allah buyurur ki: وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا : Güneşe ve onun kuşluk vaktindeki aydınlığına andolsun (91/Şems 1); كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحَاهَا : Onlar kıyameti görecekleri gün sanki dünyada bir akşam veya onun kuşluk vaktinden fazla kalmamış gibi olurlar (79/Naziât 46); وَالضُّحَى * وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى : Kuşluk vaktine ve sükûna erdiğinde geceye yemin ederim ki (93/Duhâ 1-2); وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا : Gecesini kararttı, kuşluğunu açığa çıkardı (79/Naziât 29); قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى : Musa: Buluşma zamanınız, bayram günü, kuşluk vaktinde insanların toplanma zamanı olsun, dedi (20/Tâhâ 59).

ضَحَى يَضْحَى : Güneşe maruz kaldı, kalmaktadır: وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى : Orada ne susarsın, ne de güneşte yanarsın (20/Tâhâ 119); yani güneşin sıcağından korunabilirsin. تَضَحَّى : Kuşluk yemeğini yedi/kahvaltı yaptı. Bu tıpkı تَغَدَّى gibidir. ضَحَاء ve غَدَاء , söz konusu zamanda yenen yemeğin adıdır. ضَاحِيَةُ كُلِّ شَيْءٍ : Her şeyin görünen tarafı. Göğe ضَوَاحِي denir. لَيْلَةٌ أُضْحِيَانَةٌ وَضَحْيَاءُ : Kuşluk vakti gibi aydınlık gece. أُضْحِيَة (Kurban) kelimesinin çoğulu أَضَاحِي şeklinde gelir. Bu anlamda şu formlar da kullanılmıştır: ضَحِيَّةٌ وَضَحَايَا وَأضْحَاةٌ وَأضْحًى . Şeriatta/Dinde kurbanın bu şekilde isimlendirilmesi Hz. Peygamber’in şu sözünden dolayıdır: مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ صَلاَتِنَا هَذِهِ فَلْيَعُدْ : Kim şu (Kurban bayramı) namazımızdan önce hayvanını keserse, iade etsin.