MEÂLİ:
49-50- Kullarıma haber ver ki, gerçekten ben, evet ben çok bağışlayan, çok merhamet edenim ve doğrusu azâbım da çok elem verici bir azâptır.
İNİŞ SEBEBİ
Mus’âb b. Sâmit (R. A. ) anlatıyor: Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz, ashabından bir cemaate uğradığında, onların gülüp konuştuklarını gördü ve şöyle buyurdu: «Cennetʹi anın ve Cehennem’i hatırlayın! » Bu sebeple yukarıdaki iki âyet indi. (İbn Ebî Hâtim - Lübabu’t-te’vîl - İbn Kesîr: 2/553)
İbn Cerîr et-Taberî’nin tesbitine göre:
İbn Ebî Rebah, ashab-ı kirâmdan bir zatın şöyle dediğini duymuştur: «Peygamber (A. S. ) Efendimiz, Şeybe oğullarının girdiği kapıdan girerek yanımıza geldi ve: «Yoksa sizi güler bir halde mi görüyorum? » buyurduktan sonra arkasını dönüp ayrıldı. Hacer-i Esved’e varmıştı ki, gerisin geri dönüp geldi ve şöyle buyurdu: «Yanınızdan ayrılıp giderken Cebrâil (A. S. ) bana geldi ve dedi ki: Ey Muhammed! Allah şöyle buyuruyor: «Kullarımı neden ümitsizlendirirsin?! Kullarıma haber ver ki: Gerçekten ben, evet ben çok bağışlayan ve çok merhamet edenim ve doğrusu azâbım da çok elem verici bir azâptır. » Şüphesiz bu haber hepimizi sevindirdi. » (Tefsîr-i Taberî: 14/27)
Ancak unutmamak gerekir ki, âyet-i kerîmede Allah’ın gufran ve rahmeti önce geliyor. Bu da Oʹnun günahkâr kullarına olan lütuf ve inâyetinin gereğidir.
İLGİLİ HADÎSLER
«Eğer mü’min kul, Allah yanında verilecek azabın ölçü ve anlamını bilmiş olsaydı, hiç kimse O’nun Cennetʹine aşırı istekli olmaz; eğer kâfir de Allah yanındaki rahmetin ne olduğunu bilmiş olsaydı, hiç biri ilâhî rahmetten ümidini kesmezdi. » (Sahîh-i Müslim - Ahmed: 2/334, 397, 484)
«Sizin için (âhirette) neler hazırlandığını bilmiş olsaydınız, sizden yana alıkonup verilmeyen şeylerden dolayı üzülmezdiniz. » (Müsned-i Ahmed - Tirmizî/zühd: 39)
Hz. Ali (R. A. ) ne güzel söylemiştir:
«Şüphesiz ki Allah insanları ebedî kılmak üzere yaratmıştır. Artık bunun yok olup silinmesi söz konusu değildir. Ebedî hayat, imân ve irfan karşılığında gerçekleşince, artık zilleti olmayan bir azizlik, korkusu olmayan eminlik, fakirliği olmayan zenginliktir. Elemsiz lezzeti, noksansız kemâli vardır. Dünya hayatı, devamı olmayan bir zevaldir. İzzeti zilletle yürür, güveni korkuyla buluşur, zenginliği fakirlikle yürür, lezzeti eleme dönüşür, sevinci de üzüntüyle yarışır. »
O halde Allah’ın adâletinden ve azâbından hiç korkmayıp sadece O’nun rahmet ve gufranına güvenmek insanı sağlıklı ve güvenli bir neticeye götürmez. O’nun rahmetinden ümit kesip sadece azâbından korkmak da insanı dosdoğru mü’min yapmaz. Bu ikisini dengeli tutup hayatımıza uygulamamız en emin yoldur.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, mü’minlerin korku ile ümit arasında bir yol izlemeleri ve hayatlarını ona göre düzenlemeleri emredildi. Allahʹın gufran ve rahmeti ne kadar geniş ise, azâbının da çok şiddetli olduğu hatırlatılarak sağlam bir inancın ölçülerinden biri belirtildi.
Aşağıdaki âyetlerle, İbrahim Peygamber’in ümit konusundaki görüşü misal veriliyor ve sonra da kâinatta cereyan eden olayların rastgele meydana gelmediği, belli sünnet ve proğrama göre düzenlendiği, melekler vasıtasıyla sebep ve illetlerin harekete geçirildiği anlatılıyor.