MEÂLİ:
26- Ye, iç; (doğuracağın oğlunla) gözün aydın olsun. İnsanlardan birini görürsen de ki: «Doğrusu ben Rahmânʹa oruç (susup konuşmamayı) adadım; o bakımdan bugün hiçbir insan ile konuşmayacağım. »
27- Onu alıp kavmine getirdi. Dediler ki: «A Meryem! and olsun ki çok şaşılacak bir şey getirdin!
28- Ey Hârun’un kız kardeşi! senin baban fena bir kişi değildi, anan da iffetsiz ve hayâsız bir kadın değildi. »
29- Bunun üzerine Meryem çocuğa işâret ederek onu gösterdi. Onlar: «Henüz beşikteki bir çocukla nasıl konuşalım? » dediler.
30- İsâ, «şüphesiz ki ben Allahʹın kuluyum, O bana kitap verdi ve beni peygamber kıldı;
31- Ve nerede olursam olayım beni mübârek eyledi. Yaşadığım sürece bana namaz kılmamı ve zekât vermemi tavsiye etti.
32- Anama iyilikte bulunmamı emretti; O beni bedbaht bir zorba yapmadı.
33- Doğduğum gün de, öleceğim gün de, dirilip kaldırılacağım gün de selâm (esenlik ve mutluluk) bana olsun! » dedi.
34- İşte hakkında şüpheye düştükleri Meryem oğlu İsâ, gerçek (yanıyla ve yönüyle) budur. (Veya O, hakkın kelimesidir, kün emriyle vücut bulmuştur).
35- Allahʹın çocuk edinmesi olur şey değildir. O, (bu gibi beşerî sıfatlardan) çok yüce ve münezzehtir. O, bir şeyin olup yerine gelmesini irâde edince, ona ancak «ol! » der, o da oluverir.
36- Ve doğrusu Allah, benim de Rabbimdir, sizin de Rabbinizdir; artık Oʹna ibâdet ediniz. Dosdoğru yol budur!
İLGİLİ HADÎSLER
«Şüphesiz ki Allahʹın Meryemʹe: «Rabbin senin altında seriy meydana getirdi» buyurdu. Seriy, Meryem’in (doğum esnasında) su içmesi (ve gerekli temizliği yapması) için Allahʹın ortaya çıkardığı bir ırmaktır. » (Taberânî: İbn Ömer (R. A. )dan (Hadîs gariptir).)
«Hatânıza hurma ile ikramda bulunun. Çünkü gerçekten o, Âdemʹin çamurundan arta kalanından yaratılmıştır. Allah yanında İmran kızı Meryemʹin, altında doğum yaptığı ağaçtan daha mükerrem bir ağaç yoktur. O bakımdan doğum yapmakta olan kadınlarınıza taze hurma yedirin. Taze olmadığı takdirde, kuru hurma yedirin. » (Müsned-i Ebû Yaʹlâ - Feyzü’l-Kadîr: 2/94 - 1432 nolu hadîs. Süyûtî ve Münavî bu hadîsin zayıf olduğunu tesbit etmişlerdir.)
«Ben herkesten daha çok Meryem’in oğluna yakınım ve dostum. Çünkü benimle onun arasında peygamber yoktur. » (Buharî/enbiyâ: 48- Müslim/fezâil: 143, 144- Ebû Dâvud/sünnet: 13 Ahmed: 2/319, 427, 463, 482, 541)
Ashab-ı Kirâmʹdan Muğîre b. Şu’be (R. A. ) anlatıyor:
«Peygamber (A. S. ) Efendimiz beni, Necrân kabilesine gönderdi. Onlar bana: «Siz Meryem için Ey Harunʹun kız kardeşi, diye söylüyorsunuz. Oysa Musa Peygamber, İsa Peygamberʹden çok öncedir. » dediler. Bunun üzerine döndüğümde duyduklarımı Peygamber (A. S. ) Efendimizʹe anlattım. Bana şöyle buyurdu: «Deseydin ya, onların da kendilerini, kendilerinden önceki peygamber ve sâlihlere nisbet ettiklerini.. » (Müslim - Nesâî - Tirmizî: Hadîs sahihtir.)
DOĞUM YAPAN KADININ HURMA VEYA TATLI YEMESİ
«Ye, iç; (doğuracağın oğlunla) gözün aydın olsun. »
İlgili âyetle koruyucu hekimliğe dikkatler çekiliyor. Şöyle ki: Doğum yapan kadına taze hurma, yoksa kuru hurma, bu da yoksa tatlı bir madde verilmesi, kendini toparlıyabilmesi bakımından uygun olur. Nitekim günümüzde gelişen koruyucu hekimlikte de buna yer verilmekte ve birtakım tavsiyeler önerilmektedir. Doğum sırasında büyük bir güç harcamış, terlemiş, yorulmuş olan anneye, çoğunlukla doğumdan hemen sonra, kuvvetli bir titreme gelir, bazan ateşinin bile yükseldiği görülür. İlk tedbir olarak anne rahat bir yatağa alınarak üzeri iyice örtülür. Arkasından şekerli sıcak çay, ıhlamur gibi sıvılar; muhallebi, komposto gibi yumuşak tatlı yemekler verilir.
Güzel âdetlerimizden biri de, loğusa şerbetinin hazırlanmasıdır. Gerçi bu eski yaygınlığını kaybetmişse de Anadolumuzun bazı bölgelerinde hâlâ uygulanmaktadır. Şöyle ki, loğusa evine gözaydına gelenlere de hoş kokulu, sıcak bir şerbet verilirdi. Aynı zamanda doğum yapan anneye bu şerbetten içirilirdi.
Kurʹân-ı Kerîmʹde, loğusa durumuna gelen Hz. Meryem’e Cenâb-ı Hakkʹın taze hurma sunması elbetteki çok anlamlıdır ve üzerinde uzmanların dikkatle duracakları bir olaydır. Aynı zamanda Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizin de bununla ilgili birtakım tavsiyeleri olmuştur.
BEŞİKTEKİ ÇOCUĞUN KONUŞMASI
«Bunun üzerine Meryem çocuğa işâret ederek onu gösterdi. Onlar: «Henüz beşikteki bir çocukla nasıl konuşalım? » dediler. »
Hz. Meryem’in iffeti, Allah’ın kudreti, dedikodunun kesilmesi, İsa’nın da (A. S. ) ileride peygamber olacağının haber verilmesi tam anlamıyla tezahür ve tecelli etsin diye, şüphecilere karşı Meryem’in susup cevap vermemesi, sorulanlara beşikteki (kundaktaki) İsa’nın cevap vermesi, Allahʹın hazırladığı kusursuz bir plân olarak ortaya konmuştur.
Nitekim Meryem doğurduğu İsaʹyı kundağa sarıp kucağına alarak kendi kavmine gelince, birtakım yerli-yersiz sorularla karşılaşıyor ve kundaktaki İsa (A. S. ) bir muʹcize veya kerâmet olarak konuşmaya başlıyor. Daha çok İsrâil oğulları’nın öteden beri terkettikleri dört önemli hususu açıklıyor:
1- Peygamberler de Allahʹın kullarıdır.
Aynı zamanda İsa (A. S. ), ileride kendisini ilâhlaştıranlara ve «Allahʹın biricik oğlu» diyen şaşkınlara susturucu bir cevap vermiş oluyor.
2- Namaz her peygambere farz kılınmıştır..
3- Zekât da her peygambere ve ümmetlerine farz kılınmıştır.
4- Anne-babaya iyilikte bulunmak da farzdır.
Sonra da Hz. İsa (A. S. ) Yahudilerin kabalıktan vaz geçmelerini ima ederek Cenâb-ı Hakk’ın onu mübarek kılıp bedbaht bir zorba yapmadığına dikkatleri çekiyor.
Birinci madde, babasız dünyaya geldiğine bakılarak ilâhlaştırılmamasını hatırlatmaya ve bunun sadece İlâhî kudretin bir tezahürü olduğunu hatırdan çıkarmamaya,
İkinci madde, namazsız, niyazsız bir hak din olamıyacağını açıklamaya,
Üçüncü madde, müʹminler arasında yardımlaşma ve dayanışmanın mayasını teşkil eden zekâtın da her peygambere ve ümmetlerine farz kılındığına,
Dördüncü madde, her dinde ana-babaya iyiliğin önemli bir yer tuttuğunu bildirmeye yöneliktir.
İşte İsa Peygamber budur. Onun hakkında söylenen, onu gerçek yönüyle ve hüviyetiyle tanıtan en doğru ve hakka en uygun söz bunlardır. Gerisi zan ve tahmindir.
Kur’ân-ı Kerîm bu açıklamasıyla hem İncilʹdeki yanlışları tashîh ediyor, hem de Hıristiyanların çok yanlış «teslis akidesi»ni düzeltiyor.
KISSANIN TEKRARI
Meryem ile İsa olayı Kurʹânʹın daha çok üç yerinde anılmıştır. İlk nazarda tekrar gibi görünmekteyse de, gerçek anlamda bir tekrar söz konusu değildir. Olayın hafızalarda bırakacağı izin derinleşmesi önemlidir. O bakımdan kıssanın birçok safhaları ve taşıdığı mesajlar, hükümler üçe bölünerek üç ayrı sûreye serpiştirilmiştir. Bunlar arasındaki farkı kısaca belirtmemizde yarar vardır.
Âl-i İmrân Sûresinde :
1- İsa Peygamber’in Allahʹın bir kelimesi olduğu,
2- Dünya ve âhirette şerefli kılındığı,
3- Hem beşikte iken, hem de yetişkin çağında (Hakk’ın emirlerini teblîğ için) konuşacağı,
4- İyi ve yararlı kişilerden olduğu,
5- Kendisine okuma-yazma, ilim ve hikmet, Tevrat ve İncil öğretildiği konu edilir.
Sonra da Meryemʹin durumuna değinilerek şu safhalar anlatılır:
1- Meryem’in hiçbir erkekle evlenmediği halde nasıl çocuğunun olabileceğine hayret ettiği konu edilmekte,
2- Ona: Öyle de olsa Allah’ın dilediğinin mutlaka yerine geleceği hatırlatılmakta,
3- Allahʹın bir şeyi yaratmayı, vücuda getirmeyi dilediğinde sadece ona «ol» demesinin yeterli olduğu anlatılmaktadır.
Sonra da İsa Peygamber’in (A. S. ) özellikleri şöyle sıralanmaktadır:
a) O, İsrâil oğullarına peygamber olarak gönderilmiştir.
b) Allahʹtan bir mu’cizeyle gelmiştir: Çamurdan kuş yapıp üfleyince Allahʹın izniyle canlanıp uçacağı; körleri ve alatenlileri iyileştireceği, gerekirse ölüleri diriltebileceği, insanların evlerinin kilerlerinde neler bulundurduklarını haber verebileceği açıklanmıştır.
c) İsa Peygamber kendisine suikast hazırlandığını hissedince, «Allah yolunda yardımcılarım kim? » diye sorduğu belirtilmiştir.
Meryem Sûresinde:
1- Meryemʹin kendi ailesinden ayrılıp doğu cihetine çekilmesi,
2- Melek Cebrâilʹin insan suretine girip ona görünmesi,
3- Meryemʹin ondan endişe etmesi ve Allahʹa sığınması,
4- Melek Cebrailʹin kendini ona tanıtması ve bir erkek çocuğu bağışlamaya geldiğini açıklaması,
5- Meryem’in bir erkekle evlenmemişken nasıl hamile kalabileceğini belirtmesi,
6- Melek Cebrâil’in bunun Allahʹa göre pek kolay olduğunu ve İlâhî takdir ile belirlendiğini haber vermesi,
7- O sebeple Meryem’in gebe kaldığı için halktan uzak bir yere çekilmesi,
8- Sonra da doğum yapması ve üzerinde taze hurma bitirilmesi, altından su akıtılması,
9- Kendisinden bu hususta soru soranlara cevap vermemesi; kucağındaki İsa’yı göstererek ne sorulacaksa ondan sorulmasını belirtmesi,
10- Kundakta bulunan İsa Peygamberʹin altı önemli hususa değinerek gerekli açıklamada bulunması..
Böylece aynı konu ve olay değişik yanları ve safhalarıyla iki sûrede işlenir.
Enbiya Sûresinde:
1- Hz. Meryemʹin iffet ve namus timsali olduğu anlatılır.
2- Allahʹın kendi ruhundan, yani büyük ruh olan Melek Cebrâilʹin ona mânevî bir nefh (üfleme)de bulunduğuna dikkatler çekilir.
3- Hem Hz. Meryem’in, hem de oğlu İsaʹnın (A. S. ) insanlar için -Allahʹın kudretinin yüceliğine ve sınırsızlığına- delâlet eden birer âyet ve mu’cize kılındıkları açıklanarak konu noktalanır.
Böylece gerek Âl-i İmrân Sûresi 59. âyet, gerekse Enbiya Sûresi 91. âyet, hem Âl-i İmrân Sûresi 45-52. âyetlerle, hem de Meryem Sûresi 16-32. âyetlerle açıklanmaktadır.
Görüldüğü gibi, tekrar gibi sanılan aynı konu değişik bilgiler, farklı hükümler, başka başka mesajlar taşımakta ve biri diğerini açıklamaktadır.
MERYEM VE İSA (A. S. ) KISSASINDAN ALINACAK ÖĞÜTLER
Kur’ân-ı Kerîmʹde izlenen İlâhî metot gereği, anlatılan her konu ve kıssada mutlaka müʹminleri teselli eden birçok mesajlar vardır. Ayrıca geçmişten ders alarak geleceği ona göre hazırlama uyarısı söz konusudur. O bakımdan Meryem ile İsa (A. S. ) kıssasında bizlere yönlendirici, düşünce ufkumuzu genişletici, Hakkʹın kuvvet ve kudretini daha iyi anlamamızı sağlayıcı birtakım safhalar vardır. Onları şöyle sıralayabiliriz:
1- Hıristiyanların doğu cihetine yönelip ibâdet etmelerinin sebeplerinden biri, belki de başta geleni, Hz. Meryemʹin ailesinden ayrılıp doğu cihetine çekilerek İsa Peygamber’e gebe kalmasıdır.
2- Allahʹtan saygı ile korkup fenalıklardan sakınan kimseden zarar gelmez. Kötülüklerin temelinde imansızlık, Allah ve âhiret korkusuzluğu yatmaktadır.
3- Büyük ruh ve hayat kaynağı olan Melek Cebrâilʹin bir insana hitap etmesi gerekirse, herhalde insan sûretine girmesi gerekir. Çünkü o ruhun ve kudretin kendi hüviyetiyle ve mahiyetiyle seslenmesine, peygamberler dışında başkalarının tahammül etmesi çok zor, hatta mümkün değildir.
4- Her peygamber, peygamber adayı olarak, her velî de velî adayı olarak doğar. Bu Levh-i Mahfuzʹda yazılıp neticeye bağlanmış bir hükümdür. Sonra aile, çevre ve mürşitlerin birtakım olumlu veya olumsuz katkıları olabilir; ama bu, peygamber veya velî olarak doğan zatta pek olumsuz neticeler doğurmaz.
5- Her şeye rağmen Meryem, yüksek ahlâkına, lekesiz iffetine rağmen babasız bir çocuk doğurmak istememişti. Bu takvâ derecesinde kendini Allah’a veren bir kadının terbiye ve iffetinin ölçüsünü simgeler.
6- Cenâb-ı Hak, insan gücünün yettiğini insana bırakır. Bu İlâhî sünnetlerden biridir, pek az istisnası olabilir.
7- İrsî kusurlar nesilden nesile geçebilir. Bu genel bir kural olmamakla beraber, genetik bir olaydır. Meryemʹin babasının fena bir adam, anasının da hayasız ve iffetsiz olmadığının belirtilmesi buna işârettir. Zira soylu ağaç tatlı meyva verir. Diken tohumundan da ancak diken yeşerir.
O halde dosdoğru inanan kişilerin evlenmek için seçecekleri kızların birtakım vasıfları ve özellikleri yanında daha çok ana ve babalarının karakter ve ahlâklarına dikkat etmeleri de gerekir.
8- Doğum sonrası, sindirimi kolay tatlı besin maddesine ihtiyaç vardır. Hurma da hem sindirimi kolay, hem besleyici özelliktedir.
9- Her insanın çok muhtaç olduğu üç selâmet dönemi söz konusudur: Doğduğu gün, öleceği gün ve dirilip kalkacağı gün.. Bu dönemlerde Allahʹın selâm sıfatından tecelli edecek selâmete lâyık olmanın yol ve çarelerini önceden düşünüp ona göre hazırlanmak, hem aileye, hem de kişilerin kendilerine vâciptir.
Anne ne kadar dindar, Allahʹına bağlı olursa, o nisbette ailesini aydınlatan bir lamba olabilir. Aynı zamanda doğuracağı çocuk o oranda İlâhî selâmete erişme şansını elde edebilir.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, Meryem ve İsa Peygamber (A. S. ) kıssasından önemli birkaç safha anlatılarak İlâhî kudretin eşsizliğine dikkatler çekildi. Aynı zamanda İsa Peygamberi Allahʹın biricik oğlu diye tanıtmaya çalışan Hıristiyan din adamları hem uyarıldı, hem de aydınlatıldı.
Aşağıdaki âyetlerle, İsa Peygamberʹin gerçek kişiliğini anlamayıp o konuda görüş ayrılığına düşenler, gerçeklerin ortaya konacağı, hiçbir şeyin gizli, kapalı kalmayacağı âhiret günüyle uyarılıyorlar. Ölüm olayı meydana gelmeden daldıkları gafletten uyanmaları istenilerek dünyadaki her şeyin yine dünyada kalacağı, onların gerçek vârisinin ancak Allah olduğu hatırlatılıyor. Böylece hem müʹminlere hayatlarını en sağlam, en doğru inanç düzeyinde değerlendirmeleri ilhâm ediliyor, hem de dünya ile âhiret arasında esaslı ilgi kuramayanlar uyarılıyor.