A'raf Suresi 187-188. Ayet — Tefsir

MEÂLİ:

187- Sana Kıyâmetin kopuş saatından soruyorlar, ne zaman sübut bulacak (meydana gelecek)? De ki: Onunla ilgili ilim Rabbimin katinda­dır. Onun vaktini Rabbimden başkası açıklayamaz. O saat göklerde de, yerde de ağır basmıştır; o size ancak ansızın gelecektir. Sen onu araştırıp bilmiyormuşsun gibi senden soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allahʹın yanındadır; ama ne var ki (bu gerçeği) insanların çoğu bilmezler.

188- De ki: Ben -Allahʹın dilediği dışında- kendi kendime bir yarar ya da bir zarar vermeye sâhip değilim. Eğer gaybı bilmiş olsaydım, iyilik yapmayı daha da çoğaltırdım ve bana kötülük de dokunmazdı. Ama ben ancak imân eden bir milleti (tehlikeye karşı) uyaran, (onları sonsuz bir saadet ile) müjdeleyen bir peygamberim.

İNİŞ SEBEBİ

Katade’nin tesbitine göre, Kureyşʹten bazı kişiler, Peygamber (A. S. ) Efendimizʹe gelerek, «aramızda yakınlık ve hısımlık vardır. Kıyâmetin ne zaman kopacağını bize gizlice söylersen çok seviniriz» dediler. Bunun üzerine yukarıdaki âyetler indi. (Lübabu’t-te’vîl - Esbabu’n-nüzûl li-Nisaburî.)

İbn Abbas (R. A. ) dan yapılan rivâyete göre, Yahudilerden iki adam Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizʹe gelerek: «Ya Muhammed! eğer peygamber isen bize kıyâmetin ne zaman kopacağını haber ver; çünkü biz onu bili­yoruz. » dediler. O sebeple yukarıdaki âyetler indi. (Lübabu’t-te’vîl - Esbabu’n-nüzûl li-Nisaburî.)

İLGİLİ HADÎSLER

Melek Cebrâil’in genç bir adam şekline girip Resûlüllah’a (A. S. ) gel­mesi, İslâm ve İhsan’dan sorup cevap aldıktan sonra kıyâmetin ne zaman kopacağını sormaya geçmesi, Peygamber (A. S. ) Efendimiz’in de, «Bu hu­susta sorulan sorandan daha bilgili değildir» diye cevap vermesi pek meş­hurdur. (Bilgi için bak: Buharî/imân: 34, 38, şahadat: 26, tefsîr: 31- Müslim/ imân: 5, 7, 8- Ebû Dâvud/sünnet: 16- Tirmizî/imân: 4- Nesâî/imân: 56- İbn Mâce/makaddeme: 9- Ahmed: 1/27, 52.)

«And olsun ki, kıyâmet kopacaktır. O kadar ki, alıcı ile satıcı araların­daki elbiseyi açacaklar, ama alım-satım henüz tamamlanmadan ansızın kıyâmet kopacak da açık kalan o elbiseyi katlayıp dürmek mümkün olma­yacaktır.

Yemin ederim ki, elbette kıyâmet kopacaktır. Öyle ki, sağmal deve­sinin sütünü sağıp gelen kişiye ondan içmek nasip olmadan (ansızın) ko­pacaktır.

Yine hiç şüphe yok ki, kıyâmet mutlaka kopacaktır. Öyle ki, kişi ha­vuzunu sıvayıp onaracak, ama kıyâmet ansızın kopacak da havuzun suyu­nu kullanmak mümkün olmayacaktır.

Kıyâmet elbette ki kopacaktır; o kadar ki, yemek yemeğe başlayan kişi lokmasını ağzına götürecek, derken ansızın kıyâmet kopacak, o lok­mayı yemek nasip olmayacaktır. » (Buharî - Müslim: Ebû Hüreyre (R. A. )den.)

KIYÂMET VE SAAT

«Sana kıyâmetin kopuş saatından soruyorlar.. »

Kıyâmet olayının meydana geleceğine dair birçok âyet ve sahîh ha­dîs vardır. Bu olay şüpheden uzak, kesinlik arzeden bir ifadeyle açıklandı­ğından imân esaslarından biri kabul edilmiş, inkârı küfrü gerektiren se­bepler arasında anılmıştır.

Enbiyâ sûresi 104. âyetle kıyâmetin kopma olayının sadece Dünya’da değil, mevcut sistemlerin hemen hepsini içine alacak ölçüde olacağı, ku­rulu düzenin bozulacağı, sonra da yeni bir düzenin kurulacağı hakkında kısa bilgi verilmektedir.

Şöyle ki: «Göğü kitap dürer gibi düreceğimiz gün, yaratmaya ilk baş­ladığımız gibi onu tekrar meydana getireceğiz. Bu, üzerimize gerekli olan bir sözdür. Şüphesiz ki biz (bunu mutlaka) yapacağız. » (Enbiyâ Sûresi: 104) meâlindeki âyetʹin, kıyâmet olayı hakkında en özlü ve doyurucu bilgiyi verdiğinde şüp­he yoktur.

Kâinat sisteminin, diğer bir tabirle mevcut düzenin bozulup alt-üst olması, bazan «saat», bazan «kıyâmet», bazan «zilzal», bazan «kariâ» gi­bi deyim ve kavramlarla anlatılmıştır. Tabii her deyimin kendine has bir anlam ve kavramı vardır, ama hepsi de bir noktada birleşir, o da kurulu düzenin bütünüyle yıkılıp darmadağın olmasıdır, Yeri gelince bu tabirleri bir bir taşıdıkları özelliklerine göre elbette açıklayacağız. Burada «saat» tabiri geçtiğinden önce onu açıklamamızda fayda vardır.

Saat, sözlük olarak zamandan, belli olmayan az bir parça demek­tir. Astronomlara göre, yirmidört eşit zaman parçalarından biridir. İçinde bulunulan hazır vakta da bazan bu isim verilir. Kıyâmetin kopuş anı hak­kında ise bu isim çok kullanılır. Ancak Kur’ân’da «saat» kelimesi, (elif- lâm)sız kullanıldığı yerlerde zamandan bir parça anlamına gelir; (elif-lâm) ile kullanılan yerlerde ise, kâinatın mevcut kurulu düzeninin bozulup kı­yâmet olayının meydana gelmesini ifade eder. Bu iki mânayı bir arada şu âyette görüyoruz: «Beklenen kıyâmet saati gelip gerçekleşeceği gün, suçlu günahkârlar (Dünyaʹda veya kabirde) bir saattan fazla kalmadıkla­rına yemin ederler. » (Rum Sûresi: 55)

O halde kıyâmetle birlikte anılan s a a t, kıyâmetin başlangıcını, «kı­yâmet» tabiri ise, kopuşun safha ve sonunu anlatır.

Kurulu her düzenin, mevcut her hareketin mutlaka bir başlangıcı var­dır. O halde sonu da vardır. Kur’ânʹda kâinatın sonradan yaratılıp İlâhî plân gereği tekâmül ede ede bugünkü sistemlerin oluştuğu, Dünya’nın da sonradan yaratılıp birkaç jeolojik devir geçirdikten sonra insanoğlunun hizmetine ve yaşamasına elverişli kılındığı açıklanır. Böylece her başlangıcın bir sonu olacağı, kıyamet ve saat tabirleriyle bildirilir. Her hareketin bir başlangıcı ve bir başlatıcısı olduğuna işâretle temel bilgiler verilir. Din­den destek ve ışık almayan bir ilim, hiçbir şeyin yoktan var edilemiyeceğini, var olan şeyin de artık yok olmayacağını, ancak zıddına dönüşeceğini iddia eder ve ölen bir canlının parazitlere dönüşmesini misal verir. Kurʹân’a göre, madde önceleri mevcut değildi. Cenâb-ı Hak ise hep mevcuttur ve sonsuz, sınırsız kudret sâhibidir. Kâinatı belirlediği plâna göre yarat­mayı murat edince muazzam bir enerji meydana getirdi. Sonra bu enerjiyi bazı fiziksel ve kimyasal kanunlara bağlayıp gaz haline soktu. Zamanla yine kendine has bir kanunla gaz yoğunlaşıp maddeye dönüştü. Sonraları o madde bölünerek bugünkü düzen yavaş yavaş oluştu. Günümüzde ato­mun parçalanmasıyla maddenin enerjiye dönüştüğünü biliyoruz.

«Sonra gaz halinde (veya duman halinde) bulunan göğe yöneldi. Ona ve yeryüzüne, ister istemez gelin, buyurdu. İkisi de, isteyerek, boyun eğe­rek geldik, dediler. » (Fussilet sûresi: 11) meâlindeki âyet, o muazzam enerjinin yoğunlaşıp gaz halini aldığını ve sonra da yoğunlaşıp göklerin ve yerin meydana gel­diğini haber veriyor.

Bunun aksini iddia ise, hem bizi olumlu bir sonuca götürmemekte, hem de fasit bir daire içinde döndürüp bocalatmaktadır.

Ayrıca Kur’ânʹda kâinatın, kıyâmet kopmasıyla bozulup ilk yaratıldığı hale getirileceğine dikkatler çekiliyor. Ancak bu ifade iki yorum istemek­tedir: Birincisi, tekrar gaz haline gelmesidir. İkincisi, bozulduktan sonra birleşip tek parça halini alması ve ondan sonra âhiret düzeninin kurulma­sıdır. Allah daha iyisini bilir.

KIYAMETİN KOPUŞ ZAMANI HAKKINDA BİLGİ

Bu bilgi Allah’a has ve O’nun yanındadır; kimseye bildirilmemiştir. Ne­den bildirilmediğinin birçok hikmetleri vardır. İlk akla geleni ise, Allah’a dosdoğru imân eden kavim ve milletlerde çalışma azmi kırılabilir; yer yer atalet başlardı. Oysa İslâm’a göre, hayat bütünüyle harekettir. Sonra da kıyâmet her an kopabilir korkusu olmaz ve bu yüzden dünya ile âhiret ara­sında İslâm’ın kurduğu denge bozulabilirdi.

TASAVVUFÎ YÖNÜ

PEYGAMBER’İN ZAHİRÎ VASIFLARI -

«De ki: Ben -Allahʹın dilediği dışında- kendi kendime bir yarar, ya da bir zarar vermeye sâhip değilim. » Peygamberler zincirinin son halkası ve İlâhî mesajın son tebliğatçısı Hz. Muhammed (A. S. ), şüphesiz ki beşer için takdîr edilen mânevî ba­samakların en yüksek noktasında bulunuyordu. Ruhî cevherinin eriştiği füyuzat ve inâyet kelimeyle anlatılmayacak kadar büyüktür. Buna rağmen O, risâlet görevini sürdürürken Allah’ın kendisine verdiği zahirî sıfatları doğrultusunda hareket etmiş, mânevî sıfatlarını çoğu zaman harekete geçirmemiştir. Tabii bunun birçok sebep ve hikmetleri vardır. Biz önce özet­le O’nun zahirî sıfatlarını maddeler halinde sıralamayı, sonra da sözü edi­len sebep ve hikmetlerden bir kısmını belirtmeyi uygun bulduk.

ZAHİRÎ SIFATLARI

1- Resûlüllâh (A. S. ) kendi kendine bir yarar, ya da zarar verme hür­riyetine sâhip değildi. Allahʹın yüksek irâdesine bağlı bulunuyordu. Böylece O’nun cüz’î irâdesi küllî irâdeye tabi’ idi.

2- Allah bildirmediği takdirde gaybı bilmezdi. Eğer bilmiş olsaydı, durmadan hayır ve iyiliği çoğaltır ve kendisine kötülük de dokunmazdı.

3- O ancak Hakkʹa gitmeyen yolun tehlikesine karşı insanları uya­rırdı.

4- İkinci hayatı haber veren, sonsuz saadeti müjdeleyen, ebedî azâ­bı hatırlatan bir beşîr ve nezîr idi.

5- Müjdeleme ve uyarma düzeyinde teblîğ görevini kusursuz yerine getirirdi.

MANEVÎ VEYA RUHÎ SIFATLARI

1- Ruhundaki nur, kâinatın özü ve mayasıdır.

2- Ruhî cevheri İlâhî iltifatlarla; melekût ve misal âlemleriyle irtibat halindeydi. Levh-i mahfuzdaki bilgilerle donatılıydı. O bakımdan sözü edi­len âlemlerdeki birçok hikmetlere vakıftı.

3- Her an İlâhî tecellilere mazhardı.

4- Maddî yapısı ruhî yapısına tabiʹ idi. Zaman zaman ruhlaşıp mâna âlemine intikal ederdi.

5- Bu inâyetle geçmiş ve gelecekten kendisine bildirilenleri bilir ve ancak açıklaması emredileni açıklardı.

Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz, dini teblîğ edip yayarken mânevî sıfatla­rından ziyade zahirî sıfatlarını kullanmıştır. Çünkü O’nun, biri yüce âleme, diğeri beşer âlemine yönelik iki yüzü bulunuyordu. İnsanlar arasında yol gösterirken, Allahʹın emirlerini teblîğe çalışırken beşerden yana yüzünü faal duruma getirir, bunun dışındaki zamanlarda diğer yüzünü faaliyete geçirirdi. Ancak bir muʹcize gösterme anında Allah’ın izniyle bu ikinci yü­zünü beşere gösterirdi.

Eğer Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz, yüce âleme yönelik olan yüzünü in­sanlara çevirip faaliyete geçirmekle emrolunsaydı, o durumda insan aklı­nın, irâde ve idrâkinin hiçbir ölçü ve değeri kalmazdı. Onda tecelli eden İlâhî kudret iyilerle kötüleri hemen birbirinden ayırt eder, olayların seyir ve neticesini bildirir ve meleklerden yardım görmek suretiyle her müşkülü aşar, her zorluğu anında yenerdi.

Onun için diyebiliriz ki, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz beşere dönük bu­lunan zahirî sıfatlarıyla kıyâmet saatini bilmiyordu. Yüce âleme yönelik bulunan mânevî yüzü ise beşere yönelmiş değildi.

İşte 188. âyetle bu hususa işâret edilerek buyuruluyor ki: «De ki, ben -Allahʹın dilediği dışında- kendi kendime bir yarar, ya da bir zarar verme­ye sâhip değilim. Eğer gaybı bilmiş olsaydım, iyilik yapmayı daha da çoğaltırdım ve bana kötülük de dokunmazdı. Ama ben ancak imân eden bir milleti (tehlikeye karşı) uyaran, (onları sonsuz bir saadet ile) müjdeleyen bir peygamberim.. »

ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI

Yukarıdaki âyetlerle, kıyametin kopuş tarihini ancak Allahʹın bildiği açıklandı. Peygamberʹin (A. S. ) ise, sadece Allah’ın bildirdiğini bildiğine işa­ret edildi ve sonra da Peygamberʹin (A. S. ) görevinin ve yetkisinin bir ba­kıma sınırı çizilerek ümmetine bu hususta en sağlam bilgi verildi.

Aşağıdaki âyetlerle, Allah’a ortak koşanlar uyarılıyor. Önce akılları­na, sonra da düşünce ve duygularına seslenilerek manevî körlük ve sa­ğırlıktan kurtulmaları için birkaç mantıkî yol ve çare gösteriliyor.