M E Â L İ:
84- (Kıyâmet) günü her ümmetten bir şâhit göndereceğiz. Sonra da o inkâr edenlere ne izin verilecek, ne de hoşnut edilmeleri için özürleri dinlenecek.
85- O zulmedenler azâbı görünce, ne onlardan azâp hafifletilecek, ne de kendilerine mühlet verilecek.
86- Allah’a ortak koşanlar, koştukları ortaklarını görünce, «Ey Rabbimiz! seni bırakıp da taptığımız ortaklarımız bunlardır! » diyecekler. Onlar da müşriklere şu sözü atacaklar: «Doğrusu sizler yalancıların tâ kendilerisiniz.»
87- Ve o gün artık Allahʹa teslimiyet gösterirler ve uydurdukları şeyler de onları bırakıp (gözden) kaybolurlar.
88- Onlar ki inkâr edip başkalarını da Allah yolundan alıkoydular, -çıkardıkları fesât sebebiyle- kendilerine azâp üstüne azâp artırırız.
HER ÜMMETTEN BİR ŞAHİT GETİRİLECEK
«(Kıyâmet) günü her ümmetten bir şâhit göndereceğiz. »
Her ümmete hemen her asırda bir peygamber gönderilmiş ve bu hal son peygambere kadar sürüp gelmiştir. Ancak altı asırlık fetret dönemi sadece Arap Yarımadasıyla mı ilgilidir, yoksa bütün dünya ülkelerini mi kapsamaktadır? İlim adamlarının farklı görüş ve tesbitleri olmuştur. Onları sırası gelince tefsirimizde açıklamaya çalışacağız. Burada asıl üzerinde durmak istediğimiz husus şudur: Her ümmete mutlaka peygamber gönderilmiş ve peygamberlerden sonra onların izini takip eden mürşitler irşat ve teblîğ hizmetini sürdürmüşlerdir. İnanmayıp hakka arkasını döndüren inkârcılar âhirette konuşturulmayacak ve aleyhlerine şâhit olarak kendilerine gönderilen peygamberler ve mürşitler çağrılacaktır. Böylece kimsenin özür beyânına imkân verilmeyecek ve yalanın orada hiçbir şeyi çözmediği ortaya konacaktır. Zira herkesin dünyada işlediği iyilikler ve kötülükler, taşıdıkları niyet ve amaçlar en sıhhatli şekilde tesbit edilip yazılmış ve yazıldığı gibi korunmuştur. İnkârcıların, bize doğru yolu gösteren, bizi uyaran peygamber gönderilmedi, şeklindeki iddiaları hemen çürütülecek ve gönderilen peygamberler getirilerek onlarla yüzleştirilecekler.
PUTLAR KONUŞTURULACAK
«Onlar da müşriklere şu sözü atacaklar: Doğrusu sizler yalancıların tâ kendilerisiniz! »
Âyetlerin açık anlatımından, kıyâmet günü putperestlerin kahrolması için İlâhî hitap putları konuşturacak. Aslında putların bir günahı yoktur. Onları yontup şekillendiren ve sonra da tanrı diye tapınan beyinsizlerin günahı çoktur. Kıyâmet gününde putperestler: «Ey Rabbimiz! Seni bırakıp da taptığımız ortaklarımız bunlardır! » diyecekler. Onlar da müşriklere şu sözü atacaklar: «Doğrusu sizler yalancıların tâ kendilerisiniz. » Böylece cansız olan putlar İlâhî irâdeyle konuşacaklar ve kendilerinin, inkârcı sapıkların işledikleri günahlardan bütünüyle habersiz olduklarını söyleyecek ve bizler birer kaya parçası idik, bizi bu şekle sokup ilâhlaştıranların müşrikler olduğunu belirtecekler. İşte o gün, kâfirler yerle bir olmak isteyecekler, ama ne mümkün..
Bütün yollar kapanıp Allah’a teslîm olmaktan başka çareleri kalmadığını gören sapık inkârcılar ve azgın müşrikler neden sonra Hakk’ın önünde başeğecekler. Böylece aleyhlerine şahitlik eden putlar da ortadan kaldırılacak ve herkes beraberinde taşıdığı inanç ve ameline göre karşılık görecek... Zira Cenâb-ı Hak mutlak surette âdildir, kimseye zulmetmez. O zulmü hem kendisine, hem insanlar arasında haram kılmıştır. Verilecek cezâ, kişilerin dünyada kazandıklarının tam karşılığıdır. Mükâfat da öyle..
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, âhirette kimsenin özür beyân etmesine izin verilmiyeceği; böylece hiçbir itiraza itibar edilmiyeceği belirtildi. Bize uyarıcı peygamber gönderilmedi diyen ümmetler aleyhine şâhitlik edecek peygamberlerin çağrılacakları hatırlatıldı. O bakımdan âhirette hakikatı görüp dönüş yapmanın hiçbir yararı olmayacağına dikkatler çekilerek, ölmeden önce gerçeği anlayıp Hakk’a dönmenin lüzumuna işâret edildi.
Aşağıdaki âyetle, kıyâmet gününde, her ümmete peygamber gönderildiği, hiçbir özür ve itiraza yer bırakmayacak şekilde ortaya konacağı ve peygamberlerin şahit olarak gösterileceği; sonra da Hz. Muhammed’in (A. S. ) bütün peygamberlere, yüklendikleri kutsal görevi lâyıkıyla kendi ümmetlerine teblîğ ettiklerine şahitlik edeceği haber veriliyor. Böylece peygamberliğin Hz. Muhammed (A. S. ) ile noktalandığına ve Kur’ân-ı Kerîm’in son kitap olarak bütün peygamberlerin teblîğ ve irşatta bulunduklarına dair verdiği haberin kesin delil sayılacağına işâret ediliyor.