MEÂLİ:
24- (İbrahim Peygamberʹin putları kırıp kavmini Hakk’a çağrısına) onların cevabı sadece şöyle demeleri oldu: «İbrahimʹi ya öldürün, ya da ateşte yakın. » Ama Allah O’nu ateşten (sâlimen) kurtardı. Bunda elbette dosdoğru inanan bir millet için öğütler, ibretler ve belgeler vardır.
25- İbrahim ise (onlara) şöyle dedi: «Siz şüphesiz Allahʹı bırakıp Dünya hayatında aranızda bir sevgi bağı olsun diye putları (tanrılar) edindiniz. Ama bunun sonrası (ne olacak bilir misiniz? ) Kıyâmet günü bir kısmınız bir kısmınızı inkâr eder ve birbirinizi lânetlersiniz. Varıp eyleşeceğiniz yer ise Cehennem’dir ve sizin için (orada) yardımcılardan bir kimse de bulunmayacaktır. »
26- Bu açıklama ve uyarı üzerine Lût Oʹna imân etti (inandığını tekrarladı) ve İbrâhim de, «ben Rabbıma (Oʹnun emri uyarınca) hicret ediyorum. Şüphesiz ki Rabbim çok üstün, çok güçlü ve yegâne hikmet sâhibidir» dedi
27- Oʹna İshâk ve Yâkubʹu (bir teselli ve takviye olarak) ihsân ettik; Oʹnun soyundan (lâyık gördüklerimize) peygamberlik ve kitap verdik; hem Oʹnun ecrini Dünyaʹda kendisine lutfettik, şüphesiz ki O, Âhiret’te de iyi-yararlı kişilerdendir.
HAKKʹA DAVETE KARŞI İNKÂRCI AZGINLARIN TEPKİSİ
«(İbrahim Peygamberʹin putları kırıp kavmini Hakkʹa çağrısına) onların cevabı sadece şöyle demeleri oldu: «İbrahim’i ya öldürün, ya da ateşte yakın. »
İbrahim Peygamber’in (A. S. ) putları yermesine, sonra da kırıp parçalamasına ve insanları bir olan Allah’a ibâdete çağırmasına karşı Babil’lilerin tepkisi pek sert oldu. Kral Nemrudʹun başkanlığında toplanan kurul, İbrahim Peygamber’in ya silahla, ya da ateşe atılmak suretiyle öldürülmesine karar verdi. Rivâyete göre, İbrahim Peygamber bir süre de zindana atılmıştır.
Maddî, yani zahirî sebeplerin ve çarelerin yok olduğu bir yerde ve zamanda Cenâb-ı Hak zulme uğrayan peygamberini kurtardı, ona inâyette bulundu. Öyle ki, İbrahim Peygamber yakılan büyük ateşe atılınca, Allah’ın «Ey ateş, serin ve selâmet ol İbrahim’e» emri tecelli etti. Büyük bir mu’cize meydana geldi; İbrahim (A. S. ) kurtuldu.
Kur’ân’ın beyânına göre, bu tehlikeli mücadele döneminde İbrahim Peygamberʹe (A. S. ) yalnız Lût (A. S. ) imân etti. Böylece bu iki peygamber Babil ülkesinden hicret etmek zorunda kaldı. Akıllara durgunluk veren muʹcize, Nemrut’un ve yandaşlarının kalbini yumuşatmaya, gerçeği görüp anlamalarına yetmedi-, üstelik bu olaydan sonra küfür ve tuğyanları arttı.
Ancak Hz. İbrahim (A. S. ) teblîğ ile görevli bir peygamber olduğundan o ülkeyi terketmeden son bir defa daha uyarıda bulunmayı, inkârcı şaşkınları Hakk’a dâvet etmeyi ihmal etmedi. Zira ortada kalpleri yumuşatacak, vicdanları harekete geçirecek bir mu’cize bulunuyordu. Kıssanın bu ve diğer sûrelerdeki anlatımından o uyarının beş maddeden oluştuğunu anlıyoruz:
1- Allah’ı bırakıp, sırf dünya hayatına yönelik olarak aranızda bir sevgi ve ilgi bağı oluşsun diye putlara tapıyorsunuz.
2- Oysa bâtıla dayalı bir sevgi ve ilgi kıyâmet gününde daha çok düşmanlığa dönüşür; bunu hiç düşünmüyor musunuz?
3- Kıyâmet günü hesap alanında birbirinizi lânetliyecek ve birbirinizden nefret edip uzaklaşacaksınız.
4- Oradaki yeriniz ve yurdunuz sadece ateş olacaktır.
5- Ve orada sizin için hiçbir dost ve yardımcı da bulunmayacaktır. (Bu konuda geniş bilgi için bak: Enbiyâ Sûresi: 50-73. âyetlerin tefsiri)
İBRAHİM PEYGAMBERʹİN (A. S. ) HİCRET ETMESİ
«Bu açıklama ve uyarı üzerine Lût Oʹna imân etti (inandığını tekrarladı) ve İbrahim de, «ben Rabbıma (O’nun emri uyarınca) hicret ediyorum. Şüphesiz ki Rabbim çok üstün, çok güçlü ve yegâne hikmet sâhibidir. » dedi. »
İbrahim (A. S. ) teblîğ ve irşat görevini bir süre sürdürüp olumlu sonuç alamamıştı. Her defasında hem babasının, hem de diğer putperestlerin tepkisiyle karşılaşmış ve İlâhî emirleri her hatırlattıkça inkârcı azgınların kalplerini yumuşatmak şöyle dursun, büsbütün inkâr ve tuğyanlarını kabartmıştı. Zulmü, ahlâksızlığı ve haklara tecavüzü sanat edinen inkârcı sapıklar, küfür ve ahlâksızlığın son kertesine gelip dayanmışlardı. Bu durumda son bir uyarıda bulunmaktan başka yapılacak bir şey kalmamıştı. O bakımdan İbrahim Peygamber onlara son sözünü söyledikten sonra Hicaz tarafına hicret etti. Bu, hem Babil’lileri, başlarına gelecek olan İlâhî azapla başbaşa bırakmak, hem de Tevhîd İnancı’nın ana merkezini oluşturacak ve kıyâmete kadar merkez olmaya devam edecek kutsal Kâbe’yi inşa etmek için lüzumlu bir ayrılıştı. Nitekim öyle oldu. Hicret, İbrahim Peygamber’e rahmet ve huzur, güven ve itmi’nan; kâfirlere ise, azap ve murdarlık getirdi.
İbrahim kıssasının bu safhasının çok duyarlı bir anlatımla nakledilmesi şu iki hususu hatırlatmaktadır:
1- Mekke’de çok sıkıntılı günler geçiren ve her gün müşriklerin saldırısına uğrayan Hz. Muhammed de (A. S. ) yakın gelecekte Mekke’den başka bir yere hicret etmek zorunda kalacaktır.
2- Mü’minler din ve ibâdet hürriyeti olan bir ülkeye göçecek ve Mekkeli müşriklerin azgınlık ve şirretlikleri son bulacak; Allah’a ibâdet için ilk yapılan kutsal Kâbe Tevhîd İnancıʹna merkez olma hüviyetine yeniden kavuşacaktır.
Ancak bir kimsenin istemiyerek kendi öz yurdundan hicret etmesi pek kolay bir iş değildir. Birçok yakınlarını ve aşina olduğu simaları terketmekle beraber, doğup büyüdüğü çevreden kopmak demektir. Bunun için Cenâb-ı Hak, İbrahim Peygamber’in zahirî yalnızlığını gidermek ve üzüntüsünü hafifletmek, kalbini takviye edip hizmetini dünyada da mükâfatlandırmak için O’na İshakʹı ve fazla olarak da Yakubʹu verdi. Ayrıca Oʹnun soyundan lâyık ve ehil gördüğü kimseleri peygamberlik payesiyle taltîf buyurdu; bir kısmına kitap indirdi. Böylece tek başına Babil hükümdarıyla mücadele veren bu büyük peygamberin kadrini daha yükselterek O’nu hem Tevrat’ta, hem İncilʹde, hem de Kurʹân’da anıp övdü.
Şüphesiz İbrahim (A. S. ) olayı bir misaldir. Hayatını Allah yolunda harcayıp Allah kullarını irşada çalışan mürşitleri, inkârcı sapıklar küçümsese bile, Allah onların kadr-ü kıymetini artırır ve tanınmalarını sağlar.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, Mekkeʹde aralıksız zulme uğrayan müʹminleri teselli etmek ve hicretin yakın olduğuna imada bulunmak için İbrahim Peygamber kıssasına dönüldü ve ibretli safhalarından bir kısmı anlatıldı.
Aşağıdaki âyetlerle, Lût (A. S. ) kıssasından öğüt ve ibret alınacak safhalar anlatılıyor. Hakk’a karşı tuğyan eden inkârcı bir kavmin felâh bulmayacağına işâretle, Mekkeli azgın müşrikler uyarılıyor. Sonra da azap haline getirilen tabii olayların altında yatan sır ve hikmet üzerinde duruluyor.