MEÂLİ:
180- Allahʹın kendilerine verdiği bol nimetiyle cimrilik edenler, sakın onu kendileri için hayırlı sanmasınlar; bilâkis bu onlar için şerdir. Cimrilik ettikleri şey kıyâmet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allahʹındır. Allah işlediklerinizden haberlidir.
İNİŞ SEBEBİ
Bir rivâyete göre, bu âyet zekât vermiyenler hakkında inmiştir. Çünkü mâlî ibâdet imân cevherinin bir bakıma ölçüsünü ortaya çıkarır. Cihat da bunun bir diğer sebebidir.
İbn Abbas’a (R. A. ) göre, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizin Tevratʹta yazılı bulunan sıfatlarını gizleyip halka söylemiyen hahamlar hakkında inmiştir. Cimrilikten maksat burada ilmi gizleyip insanlara neşretmemektir. (Esbâb-ı Nüzul/Nisaburî - Lübabutte’vîl/Alaeddin Ali)
İLGİLİ HADÎSLER
«Allah bir kimseye mal verir de o zekâtını ödemezse, o mal kıyâmet günü başı dazlak (parlak), gözlerinin üst kısmında siyah iki nokta bulunan bir yılana temsil edilerek onun boynuna dolanır, sonra da ağzının iki yanını tutarak: «Ben senin malınım, ben senin hazinenim» der. » (Buharî: Ebû Hüreyre (R. A. ) den. Bu hadîsle, zekâtı, sadakası, vergisi ve kul-millet hakkı verilmiyen bir mal ve servetin fertler ve milletler için zehirleyici bir yılan olduğu hatırlatılıyor.)
«Yakın akrabasına gelip, Allahʹın ona verdiği bol nîmetinden ister, o da cimrilik edip bir şey vermezse, mutlaka Cehennemʹden dilini ağzında döndüren bir yılan çıkar da onun boynuna dolanır. » (İbn Cerîr Taberî - İbn Kesîr)
«Cimrilikten sakının çünkü sizden öncekileri aşırı hırs ve cimrilik yok etmiştir. » (Eshab-ı Sünen)
«İki huy var, bunlar bir müʹminin (kalbin)de birleşemez: Cimrilik ve kötü ahlâk. » (Ebû Dâvud - Tirmizî)
«Kim de bildiği ilimden sorulur da onu gizleyip söylemezse, ateşten bir gem ile gemlenir. » (Tirmizî: Ebû Hüreyre’den)
İNSAN KARAKTERİNİ ORTAYA ÇIKARAN SEBEPLER
«Allahʹın kendilerine verdiği bol nimetiyle cimrilik edenler, sakın onu kendileri için hayır sanmasınlar. »
İçyüzü anlaşılması en zor canlı, insandır. «İnsan, bu meçhul» diyenler haksız bir yargıda bulunmamışlardır. İnsan karakteri, diğer bir deyimle içyüzü kapalıdır, hemen bilinemez. Savaş ve benzeri felâket ve musibetler bir ölçüde bu perdeyi aralar. Allah yolunda insanlıktan yana fedakârlık, farz olan zekât, sünnet olan sadaka ve benzeri malî ibâdetler de bu perdenin geri kalan kısmını açar; sahnede olan bütün açıklığıyla görünür. Bunun için Kur’ân değişik ifadelerle bu gerçeğe dokunur: «And olsun ki, sizi biraz korku, biraz açlık ile biraz da maldan, candan ve ürünlerden noksanlık vermekle deneriz. » (Bakara sûresi: 155)
Konumuzu oluşturan âyetle de buna parmak basılmakta ve mü’minler uyarılmaktadır.
«Ortalığı kaplayan sis ve duman çekilince, altındaki binitin at mı, yoksa eşek mi olduğunu anlarsın» mısraları da bir bakıma bu sünneti yansıtır..
CİMRİLİK ŞERDİR, FELÂKETİ DÂVET EDER
İslâm cemaati, günün gereği olarak ilim ve tekniğe sâhip olduktan sonra daha çok şu iki kuvveti bir araya getirip bütünleştirmek zorundadır: Samimi imân ve mâlî fedakârlık. Aksi halde şer ve fesadın önüne geçemez, tuğyanı durduramaz. Çünkü samimi imân Tevhît odağında birleşip yenilmez bir kuvvete; mâlî fedakârlık hem sınıf farkının ortadan kalkmasına, hem din kardeşliğinin yaygınlaşmasına kapı açar. Hazreti Peygamberin (A. S. ) etrafında kenetlenen Ashab-ı Kirâm bu iki hususta da en güzel örneği vermiş ve elde ettikleri başarı ile bunu simgelemişlerdir. Böylece inkâr ve tuğyan hezimete uğramış, fitne ve fesat dolabı gücünü yitirmişti.
Kur’ân günümüzün Müslümanlarına bilhassa bu hususu hatırlatmakta, cimrilikle imânın aynı kalbde birleşemiyeceğine işârette bulunarak imânlarını tazelemelerinin lüzumuna atıf yapmaktadır.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Geçen âyetle, imânla cimriliğin bir kalpte birleşemeyeceğine ve cimriliğin şerri dâvet edeceğine işâret edildi. Aşağıdaki âyetlerle, maddeye karşı aşırı tutkusu bulunan ve bu yüzden cimriliğin en kötüsünü ortaya koyan; peygamberleri öldürecek kadar kaba ve katı davranan Yahudîler misal veriliyor. Amellerinin karşılığını hem dünyada, hem âhirette gördüklerine dikkatler çekilerek maddeye tapmanın hiçbir millete saadet getirmediği ve getirmiyeceği açıklanıyor.