MEÂLİ:
18- Yahudî ve Hıristiyanlar, «Biz Allah’ın oğulları ve sevgilileriyiz» dediler. De ki: Öyle ise neden Allah günahlarınız sebebiyle size azâb ediyor? Doğrusu siz Onun yarattıklarından bir beşersiniz. O, dilediğini bağışlar, dilediğine azâb eder. Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki şeylerin mülkü Allah’ındır; dönüş de Oʹnadır.
19- Ey Kitap Ehli! Peygamberlerin ardı-arkası kesildiği bir zamanda, «Bize (saadeti vaʹdeden) bir müjdeci, (saptığımız yolun felâkete uzandığını haber veren) bir uyarıcı gelmedi» demiyesiniz diye size (doğruyu, güzeli, iyiyi ve her yönüyle hakkı) açıklayan Resûlümüz gelmiştir.
Şüphe yok ki, size hem müjdeci, hem uyarıcı gelmiştir. Allahʹın her şeye kudreti yeter.
İNİŞ SEBEBİ
İbn Abbas (R. A. ) diyor ki:
«Yahudîlerden bir grup Resûlüllâh (A. S. ) Efendimize geldi. Kısa bir konuşmadan sonra Allah Resûlü, görevi gereği onları Allahʹın son dinine dâvet edip Allahʹın azâbına karşı uyardı. Bunun üzerine onlar: «Ey Muhammed! bizi korkutmaya çalışma, çünkü biz Allah’ın oğulları ve sevgilileriyiz» diye karşılık verdiler. » Yukarıdaki âyetler onların bu iddiasını reddeder anlamda indi. (İbn Cerîr Taberî - Lübabü’t-Te’vîl - İbn Kesîr - Kurtubî)
Müfessir Süddî diyor ki:
Yahudîlerin bu konudaki iddiası şöyle olmuştur: «Allah, İsrâil’e vahyetti ki, ben senin evlâdından hayli kimseleri cehenneme sokacağım, ama onlar ateşte sadece kırk gün kalıp temizlendikten, hatâları giderildikten sonra şöyle bir sese muhatab olurlar: «İsrâiloğulları’ndan sünnetli olan herkes cehennemden çıksın!. » Bunun üzerine cehennemde kırk gününü dolduran bütün İsrâiloğulları çıkıp cennete girer. »
«Hıristiyanlara gelince, onlar da kendilerini Allah’ın en sevgili kulları ve yakınları sayar, İsâʹnın da Allah’ın oğlu olduğunu iddia ederler. »
Bunların Tevhîd Akidesine ters düşen inançlarını reddetmek üzere yukarıdaki âyetler indi. (İbn Cerîr Taberî - Lübabü’t-Te’vîl - İbn Kesîr - Kurtubî)
İLGİLİ HADÎSLER
Hz. Enes (R. A. ) diyor ki:
«Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz yanında birkaç sahabi bulunduğu halde bir köyün önünden geçerken, küçük çocuğunun emekliyerek yola girdiğini ve bir kafilenin de köye doğru geldiğini gören anne, heyecan ve telaşla koştu, «çocuğum çiğnenecek» diye feryad etti. Bunun üzerine Ashabdan biri, «Ya Resûlellah! bu anne çocuğunu ateşe atar mı? » diye sorunca, Allah Resûlü, «Hayır vallahi.. Allah da sevdiğini ateşe atmaz» diye cevap verdi. » (Ahmed bin Hanbel: Enes bin Mâlik (R. A. )den)
Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz buyurdu:
«Ben herkesten daha çok Meryemʹin oğluna yakınım. Çünkü benimle onun arasında peygamber yoktur. » (Buharî: Ebû Hüreyre (R. A. )den)
FETRET DEVRİ
«Ey Kitap ehli! Peygamberlerin ardı-arkası kesildiği bir zamanda…»
Fetret: Genellikle iki peygamber veya iki hükümdar arasında geçen zaman içinde başka bir peygamberin veya hükümdarın çıkmaması, bunların arkasının kesilmesi anlamında kullanılan bir deyimdir.
Kök mâna olarak: durmak, sakinleşmek, kesilmek, kopmak demektir. Çalıştığı işe ciddi olarak sarılmayı bırakan kimseye FETERE AN AMELİHİ denilir. Suyun sıcaklığı giderilip soğumaya başlayınca FETEREʹLMÂU denir.
Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizle İsâ Peygamber arasındaki süre, diğer bir tabirle ikisi arasındaki fetret süresi, beş asrı aşkındır. Ancak bu süre içinde başka peygamberlerin gönderilip gönderilmediği hakkında farklı rivâyetler ve görüşler meydana çıkmıştır:
a) İbn Abbas’a (R. A. ) göre, bu süre 569 yıldır. Ancak ara yerde dört peygamber gönderilmiştir. Yâsîn Sûresinde bunlardan üçüne işâret edilmiştir: «Onlara, elçiler gönderilen kasaba halkını anlat, misal olarak ver: Hani o kasabaya iki elçi göndermiştik de onları yalanlamışlardı; bu yüzden o ikisini bir üçüncü elçiyle desteklemiştik. »
«Dördüncüsünün kim olduğunu bilmiyorum.. » demiştir.
İbn Cevzî de bu rivâyeti uygun bulmuştur. Yine İbn Abbasʹa göre, İsâ Peygamberden sonra gönderilen bu dört peygamber, ilk 134 yıl içinde gelip geçmiş, ondan sonra fetret devri başlamıştır. (Kurtubî: 6/122. Lübab: 1/443)
b) Ebu Süleyman ed-Dımeşkîʹye göre, dördüncü peygamber Hâlid bin Sinanʹdır ki Resûlüllâh onun hakkında, «Kavminin zayi’ edip yitirdiği peygamber» diye bahsetmiştir. (Ebû Süleyman’ın naklettiği hadîsin senedini tesbit etmek mümkün olmamıştır.)
c) İmam Kurtubî’ye göre, kasaba halkına gönderilen üçüncü elçi, Havarilerden Şemʹun adında bir zattır. Buna peygamber diyenler de olmuştur. Fetret devri ise, bunlardan sonra başlar ve 434 yıl sürer. (Tefsîr-i Kurtubî: 6/122)
d) Kelbî’ye göre, İsâ Peygamberle Resûlüllâh Muhammed (A. S. ) arasında dört peygamber gelip geçmiştir. Onlardan biri Araptır ve Beni Abs kabilesinden Hâlid bin Sinan adında bir zattır.
Bütün bu ve benzeri rivâyetlerle Buharî’nin Ebû Hüreyre (R. A. )den rivâyet ettiği hadîs arasını bağdaştırmak gerekir. Hadîs haber-i vahitle (tek kanaldan) da gelse sahihtir. O halde Ashab ve Tabiîn’den ve diğer ilim adamlarından bir kısmının bu konuda MURSEL kelimesine bakarak Antakyaʹya gönderilen iki elçi veya misyoneri peygamber sandıkları anlaşılıyor. Çünkü MURSEL, yazılı veya şifâi bir haber götürmekle görevli olan elçiye denildiği gibi, Allah tarafından İlâhî buyrukları insanlara ulaştırmakla görevlendirilen peygambere de denir. Nitekim Râğıb el-Asbahanî el- Müfredat’ında, birinci mânayla «söz ve mektup taşımakla görevli kimse hakkında da kullanılır» demiştir.
Kaldı ki Ashab ve Tabiîn’den bu hususta yapılan rivâyetlerin sıhhat derecesi üzerinde durulmaya değer bir konudur. Hadîsin rical ve senedi belli olduğu halde bu rivâyetlerin çoğunun senedinin kopmadan Ashab’a kadar uzandığını tesbit etmek hayli zordur.
O halde gönderilen üç kişinin dinî misyoner olduklarını söylemek daha sıhhatli olsa gerek.
NEDEN FETRET DEVRİ?
İsâ Peygamberden altı asır gibi uzun bir zaman geçtikten ve peygamberlerin ardı-arkası kesildikten sonra Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizin gönderilmesindeki hikmetleri ve bu gecikmenin nedenlerini şöyle özetliyebiliriz:
1. Yahudîlerle Hıristiyanlar arasında ciddi bir sürtüşmenin başlaması; Tevrat’ın Musâ Peygambere inen ilk Levhalardan istinsah edilmemesi asıl metinlerin Babil esaretinde kaybolması, bu yüzden hafızalarda kalanların ve bir de dağınık biçimde şurada burada yazılı bulunan parçaların biraraya getirilerek yazılması; bunun tabii sonucu olarak farklı hükümlerin, yanlış belgelerin yer alması,
2. Musâ Şeriatının unutulmaya yüztutması, ahkâmda bir takım kişisel görüş ve içtihatlarla değişikliklerin yapılması,
3. Hakla bâtılın, helâl ile haramın, doğru ile eğrinin birbirine karışıp ayırdedilemez duruma gelmesi,
4. İbâdetin asıl ölçü ve anlamının zamanla unutulması, bu hususta Tevrat ve İncilʹde açıklayıcı belgelerin zayi’ edilmesi,
5. İncillerin çoğalması, üç yüzün üstünde değişik İncil nüshalarının tam bir tutarsızlık içinde ortaya çıkması,
6. Kilisenin kendi anlayışına göre ibâdet şekli uydurması, namaz ve zekât gibi farz ibâdetler yerine insan kafasından çıkan başka ibâdet şekillerinin uygulanması,
7. Dinî otoritenin zayıflaması, Hıristiyan din adamlarının Allah adına günahları affetme yetkisini ihdas etmeleri, kiliseye ters düşen insanları afaroz etmeleri,
8. Putperestliğin yeniden hortlaması, dinin aslından uzaklaşıp şahısların ilâhlaştırılması, Üzeyir ve İsâ Peygamber için «Allah’ın oğulları» denilmesi, Allah’ın millî ilâh kabul olunması, âlemlerin, yani bütün milletlerin Rabbisi bulunduğunun unutturulması bu cümledendir.
Ayrıca :
Dünya nüfusunun çoğalması ve özellikle Asya kıtasında, daha çok Mezopotamya’da çeşitli medeniyetlerin el değiştirmesi, ticarî hareketin hızla yaygınlaşması; Pers ve Roma İmparatorluklarının yüzyıllara dayanan medeniyet ve âdetlerinin etrafa yayılıp halkı geniş çapta tesir altına alması,
Haberleşme imkânlarının ticarî kervanlarla ve özel ulaklarla daha uzaklara götürülmesi,
Güçlü millet ve kabilelerin güçsüzleri bir bir ezip sömürmesi; canlara can, kalblere imân, ruhlara ilâhî ışık katacak büyük bir kurtarıcının, karşısında durulmaz bir mürşidin gelmesini dâvet ediyordu. O halde böylesine bir ihtiyaç ortaya çıkmadan peygamber göndermenin fazla tesiri olmayacağı tabiidir. Kaldı ki, artık bir millete değil, bütün insanlara gönderilecek olan peygamberin gönderilebilmesi için en azından belirtilen şartların gerçekleşmesi gereklidir. Ayrıca putperestliğin iyice hortlayıp Hakk’a şiddetle karşı koyacak düzeye gelmesi de lâzımdır. Aksi halde gönderilen son din doğduğu gibi ölmeye mahkûm olur, son peygamber sesini duyuramadan sahneden ayrılmak zorunda kalırdı.
İşte ortamı hazırlayan bütün bu sebep ve hikmetlerin çıkması için 5-6 asır geçmesi lüzumu ortaya çıkmıştır. Hazret-i Muhammedʹin (A. S. ) fetret devrinden sonra gönderilmesinin bir kısım sebep ve hikmetleri bunlardır.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, İslâm öncesi semavî dinlerin Tevhîd Akidesinden nasıl saptıkları, peygamberlerini nasıl ilâhlaştırdıkları açıklandı.
Aşağıdaki âyetlerle, İsrâiloğullarıʹnın Musa Peygamberin emirlerine karşı tutum ve tavırları üzerinde duruluyor. Kölelikten kendilerini kurtaran ve Allah’ın va’dettiği Mukaddes Yere yerleştirmeği plânlıyan o büyük peygamberi bu konuda yalnız bıraktıkları hatırlatılıyor. Cihat ruhunu kaybeden bir milletin huzur ve saadet yüzü göremiyeceklerine dikkatler çekiliyor.