Bakara Suresi 163. Ayet — Tefsir

MEÂLİ:

163- Tanrınız tek bir tanrıdır. Ondan başka tanrı yoktur. Oʹnun mer­hameti çoktur, rahmeti sonsuzdur.

İNİŞ SEBEBİ

İbn Abbas (R. A. ) diyor ki:

«Kureyş kâfirleri, Peygamber (A. S. ) Efendimize şöyle bir soru yönelt­tiler: Bize Rabbin soyundan haber verir misin? Bunun üzerine İHLÂS suresi ile bu âyet indi. Çünkü bu ölçüsüz isteği ortaya atan inkârcıların o gün için 360 putu bulunuyordu. » Tek tanrı düşüncesini, bir türlü geliş­memiş kafalarına sığdıramıyorlardı. Günümüzde milyonlarca sergilenmiş belgeler karşısında bir türlü Allahʹın varlığını, maddenin küfüyle paslanan kalblerine ve kafalarına girdiremiyen yarı aydınların onlardan ne farkı var?

İLGİLİ HADÎSLER

«Kimin en son sözü LÂ İLÂHE İLLÂLLAH olursa, Cennete girer. » (Sahîh-i Buharî - Müslim).

İLMÎ YÖNÜ

Hakk’ı inkâr eden lanete, gerçeği görüp ortaya koyan övgüye lâyık­tır. Varlık âlemindeki düzen, işleyiş, şaşmadan hedefe gidiş; güneş siste­minin günlük, aylık, yıllık hareketi; atom çekirdeğinin etrafındaki elektron­ların düzenli dönmesi; fezada bulunan milyonlarca yıldızların kendi yörüngelerinde sapmadan hareketini sürdürmesi, belli ve şaşmaz kanun­ların varlığını ve bu kanunların bir merkeze bağlı bulunmasının zorunluğunu, o merkezin de dengi, benzeri olmayan bir Allah’ın sonsuz kudre­tini yansıttığını isbat etmektedir.

ALLAH’IN VARLIĞI VE BİRLİĞİ KONUSU

a) Kâinatın bir yaradanının olmadığı bir an için varsayılsa, bu, insan aklını derin bir çıkmaza sokar. Çünkü Allahʹın yokluğunu isbat etmek, O’nun varlığını isbat etmekten çok daha zordur. Varlık âleminde her şey kendine has bir kanuna bağlı olarak varlığını koruyup sürdürmekte ve yine belli kanunlara göre şekil değiştirmektedir. Başıboş, gayesiz hiçbir eşyaya raslamak mümkün değildir. Her şeyin mutlaka bir şey için yara­tıldığı İlmî olarak da kesinlik kazanmıştır.

O halde eksiksiz bir düzen içinde şaşmayan kanunlarla idare edilen kâinatı kör tesadüfe bırakmak, hakikatı akıl ve iman ölçüleri dışına itmek ve onu basitleştirip ilmî ölçülerin dışına itmek olur. Her şeyden önce in­sanın yaratılışındaki incelik, mükemmellik; ruhu ile maddesi arasındaki uyum çok üstün bir yaradanın varlığını, eşsiz bir sanatkârın eksiksiz sa­nat eserini isbat etmektedir. Bütün bunlar tesadüfü reddetmekte; birbi­rine bağlı, fakat biri diğerini tamamlayan milyonlarca kanunun işler va­ziyette olduğunu göstermektedir. Çünkü insan yapısı dahil her şey bir gayeye yönelmekte, niçin yaratıldığını ortaya koymaktadır ve sonunda varılan gayenin bir ve tek olduğunu kanıtlamaktadır.

b) Sonunda varılan bir ve tek gaye Allah’tır. O birdir, ortağı yoktur. İki ilâh olsaydı düzen bozulur, hiçbir varlık yaratıldığı ölçü ve kanuna gö­re kalma imkânını bulamazdı. Bir tanrı yaparken diğeri yıkar, böylece her şey alt-üst olurdu. Çünkü bir ülkede iki hükümdarın uyuşup anlaştığı gö­rülmemiştir.

İTİKADÎ YÖNÜ

Bu âyet, dünya saltanatı peşinde koşan ve maddeyi tek kurtarıcı sa­yan Yahudileri; İsâ Peygamberi Allah’ın oğlu sayan ve bu yanlış akide­den hareketle üç ilâh inancını ortaya atan Hıristiyanları susturucu cevap niteliğini taşımaktadır. Maddeyi ön plana alıp materyalizme kapı açmak küfür olduğu gibi, üç ilâh akidesini savunmak da küfür ve inkârdır. 163. âyet Allahʹın varlığını ve birliğini açıklarken sonra gelen âyetlerle de bu­nun belgeleri, insan aklını harekete geçiren, düşüncesine berraklık geti­ren müşahhas örnekleri sergilenmektedir.

Ayrıca ilim ahlâkını telkin etmekte, insan vicdanına seslenip dikkat­leri kâinat kitabına çekmektedir.

TASAVVUFÎ YÖNÜ

Ünlü Velî Şiblî Hazretleri «Allah» der, «Lâ ilâhe» demezdi. Bunun se­bebi sorulunca da şu cevabı verirdi: «İnkâr kelimesinde yakalanıp, ikrar kelimesine ulaşmadan duraklayıp kalmaktan endişe ediyorum! »

Müfessir İmam Kurtubî diyor ki:

«Şiblî’nin bu görüşü, hakikatı olmayan çok ince bir ilimdir ki ken­disine mahsustur. Çünkü Cenâb-ı Hak yukarıdaki âyette olduğu gibi bu sözü, nefy-u isbat (olumsuz-olumlu) biçim ve ölçüde kendi Kitabında be­lirtmiş; Lâ İlâhe illâllah, diyenlere büyük sevaplar vereceğini peygamberi­nin diliyle açıklamıştır. «Son sözü Lâ ilâhe illâllah olan kimse Cennete gi­rer» cümlesiyle kullarına derin zevk veren rahmet kapısını açmış, İlâhî müjdeyi peygamberinin aracılığıyla inananlara duyurmuştur. »

«Bundan maksad, kalb ile inanmaktır. O halde «Lâ ilâhe» dedikten sonra «illâllah» demeğe vakit bulmadan ölen kimsenin amacı Allah’ın var­lığını, birliğini dile getirmek olduğundan olumsuz kelime üzerinde kalma­sına rağmen Ehlisünnet âlimlerinin görüş birliğiyle o kimse cennet ehlindendir. » (Tefsîr-İ Kurtubî: C. 2, S. 191 / Mısır:?).