MEÂLİ:
124- Cumartesi (tatil ve ibâdeti) ancak onda görüş ayrılığına düşüp çekişenlere farz kılınmıştır. Şüphesiz ki Rabbin, onların ayrılığa düşüp çekiştikleri şey hakkında Kıyâmet günü aralarında hükmedecektir.
İLGİLİ HADÎSLER
«Bizler (ümmet olarak yeryüzüne çıkarılan) son ümmetiz. Kıyâmet gününde ise, (diğer ümmetlerin) önünde bulunacağız. Ne var ki, onlara bizden önce kitap verilmiş ve onda ayrılığa düşmüşlerdir. Bize ise, kitap onlardan sonra verilmiştir. İşte bu (cuma günü) onlara farz kılınan bir gündü. Onda ayrılığa düştüler. Allah bizi bu güne eriştirdi. O bakımdan onlar bu günde bizi izlediler: Yarın (cumartesi) Yahudilere, yarından sonrası (pazar) da Hıristiyanlaradır. » (Buharî/vüdû’: 68, cumua: 1, 12, diyât: 15, enbiya: 54, eyman: 1, rüya: 40, tevhîd: 35 - İbn Mâce/ikamet: 78 - Müslim/cumua: 19, 22 - Nesâî/cumua: 1 - Dâremî/mukaddeme: 8)
«Allah bizden önceki (ümmet)leri cumadan saptırdı. Böylece Yahudilere cumartesi, Nasârâʹya pazar günü belirlenmiş oldu.
Allah bize (yardımıyla) geldi, bizi cuma gününe (lâyık görüp) eriştirdi. O nedenle cuma, cumartesi, pazar (ibâdet günleri olarak oluşup) belirlendi.
Böylece kıyâmet gününde onlar bize tabi olacaklar. Bizler de dünya ehlinin sonuncu (ümmetiyiz). Kıyâmet gününde ise, önde gelenleriyiz.
Diğer halklar (ümmetler, milletler, kavim ve topluluklar)dan önce bunlar (Yahudî ve Hıristiyanlar) arasında (sözü edilen günler hakkında ihtilâfa düşmeleri ele alınıp) hükme bağlanmış olacak.. » (Müslim/cumua: 22, 23 - Nesâî/cumua: 1 - İbn Mâce/ikamet: 78)
İbrahim Peygamber’e çok bağlı bulunduklarını ve birçok âdetleri ondan tevârüs ettiklerini iddia eden Yahudîlerin bu ve benzeri sözlerinin gerçeğe uymadığı konu ediliyor. Nitekim İbrahim Peygamber’in (A. S. ), Hanîf dininde cumartesi gününe bir özellik verilmediği bilinmektedir. İlgili âyetle bu konu üzerinde durularak şu bilgiler veriliyor:
Musa Peygamber (A. S. ), İsrâiloğulları’na, «Bundan böyle cuma gününe özellik tanıyıp o gün iş işlemeyin, sadece ibâdetle değerlendirin» diye emretmişti. İsrâîloğulları ise, Allah’ın göklerin ve yerin yaratmasını bitirdiği cumartesi gününün ibâdete ayrılmasında ısrar etmişlerdi. Bunun üzerine Allah (c. c. ), Musa Peygamberʹe (A. S. ): «Mademki cumartesi üzerinde ısrar ediyorlar, o günü onların dinlenme ve ibâdetine ayır» diye emretmiştir.
Sonra İsa Peygamber (A. S. ), cuma gününü kendilerine ayırmak istemişti. Havariler ona: «Yahudîlerin bayramının bizim bayramımızdan sonra gelmesi hoşumuza gitmiyor. Bizimkinin onlarınkinden sonra gelmesini daha uygun görüyoruz» demişlerdi. İsa Peygamber (A. S. ) onları kırmayıp pazar gününü seçmiştir.
Sonra Allah, cumayı Muhammed (A. S. ) ümmetine vermiştir. Ama Yahudîler cumartesini, Hıristiyanlar da pazarı daha fazîletli görüp bir takım yersiz iddialar ortaya atmışlardır. (Bilgi için bak: Müslim/cumua: 19, 21, 22, 23 - Buharî/cumua: 1- Nesai / cumua: 1 - İbn Mace/ikamet 78 - Ahmet: 2/236. 243, 249)
İşte bütün bu ayrılıkları, farklı tesbit ve görüşleri, düşünce ve duygular arasındaki uyuşmazlığı Allah kıyâmet gününde çözüp haklıyı haksızdan, doğruyu eğriden ayıracak ve cuma gününün nasıl taʹzime lâyık kılındığını ortaya çıkaracaktır.
CUMARTESİ GÜNÜNE MAHSUS KISITLAMALAR
Yahudilerin birçok İlâhî emirlere aykırı hareket etmeleri ve helâl, haram konusunda ölçüyü kaçırmaları; ayrıca insan haklarına tecavüz etmeleri, yasaklandığı halde faiz yemeleri sebebiyle Cenâb-ı Hak onları bir başka sınavdan geçirmek, daldıkları gafletten uyanmalarını sağlamak için cumartesi gününe mahsus birtakım kısıtlamalar koymuştur. Kurʹân-ı Kerîmʹin tam beş yerinde bu konu az değişik anlatım ve hükümlerle anlatılmaktadır. Yahudîler konulan kısıtlamalara da riâyet etmemişler ve cumartesi gününde iş işlemek, balık avlamak yasaklandığı halde, kendilerine göre bir takım yorumlarda bulunup kıyıya doğru akın eden balıkları avlamaktan kendilerini alamamışlardı.
İlgili 124. âyetle hem Müslümanlara bilgi veriliyor, hem de Yahudîler uyarılıyor. (Bak: Bakara; 65- Nisa: 47, 154- Araf: 163. âyetlerin tefsirine)
Tevratʹta da cumartesiyle ilgili hem ta’zime, hem kısıtlamalara beş altı yerde temas edilmiştir. Bunlardan bir kısmını, bilgi edinilsin diye naklediyoruz:
«Altı gün iş işlenilecek; fakat yedinci günde tam rahat Sebti, mukaddes toplantıdır; hiçbir türlü iş işlemiyeceksiniz. Bütün meskenlerinizde Rabbe Sebttir. » (Tevrat/Levililer: 23/3)
«Ve İsrâiloğulları çölde iken Sebt gününde odun toplayan bir adam buldular. Ve onu odun toplamakta bulanlar, kendisini Musa ile Harun’un ve bütün cemaatin yanına getirdiler. Ve onu hapsettiler, çünkü ona ne yapılacağı bildirilmemişti. Ve Rab, Musa’ya dedi: O adam mutlaka öldürülecektir.,.. » (Tevrat /Sayılar: 15/32-36)
«Rab, Musa’ya söyleyip dedi: Sen İsrailoğullarına söyleyerek de: Benim Sebt günlerimi gerçekten tutacaksınız; çünkü o, sizinle benim aramda nesillerinizce bir alâmettir; tâki sizi takdîs eden Rab ben olduğumu bilesiniz.
Bunun için Sebti tutacaksınız; çünkü size mukaddestir, onu bozan mutlaka öldürülecektir, o günde her kim iş işlerse, o can kavminin içine atılacaktır. Altı gün iş işlenir, fakat yedinci günde Rabbe mukaddes rahat Sebtidir. » (Tevrat /Çıkış: 31/12-15)
Cuma gününe taʹzîme gelince:
İslâm, yepyeni bir dünya görüşüyle ortaya çıkan en son dindir. Hayatımızın her safha ve bölümüyle ilgilidir. Allah, Cuma gününü dinlenmemize ayırmamış, o günde tatil yapmamızı, iş işlemememizi emretmemiştir. Sadece bu kutsal sayılan günü, camilerde biraraya gelmek sûretiyle değerlendirmemiz; ibâdet, duâ, hayır, iyilik etmemiz ve hısımlarla, dostlarla yakın ilgi kurmamız istenilmiştir.
O halde cumartesi gününde Yahudîler için konulan yasaklar, getirilen kısıtlamalar, İslâmiyetin kutsal tanıttığı cuma gününde söz konusu değildir. Bu nedenle Cumua sûresinde cuma namazı kılındıktan sonra yeryüzüne yayılıp Allah’ın insanlara hazırladığı rızıklardan -çalışmak suretiyle- nasîbimizi aramamız emredilmiştir.
Böylece İslâm’ın, hayatı her günüyle hareket halinde değerlendirmemizi, ibâdet ve taatle, iyilik ve fazîletle süslememizi tavsiye ettiği kesinlik kazanıyor.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetle, cumartesi gününün kutsallığı ve ondaki yasaklarla kısıtlamaların sadece Yahudilere has olduğu konu edildi. İslâmiyetin son din olarak insanlığa gönderilmesiyle artık o tür taʹzîmlerin kaldırıldığına işâretle, Müslümanların cuma gününü cumartesine benzetmemeleri hususuna kapalı atıf yapıldı.
Aşağıdaki âyetle, Allah’ın insanlara son mesajı olan Kurʹânʹı ve İslâmiyeti yayıp teblîğ etmede uygulanacak metot açıklanıyor. Dinî konularda ihtilâfa düşülmemesine işâretle mü’minlerin çok dikkatli olmaları isteniliyor.