Yusuf Suresi 102-104. Ayet — Tefsir

MEÂLİ:

102- (Ey Muhammed! ) İşte bu gayb haberlerindendir ki, onu sana vahiy yoluyla bildiriyoruz. Onlar hile ve düzen kurarak işlerini kararlaştır­mak için toplandıklarında sen onların yanında bulunmuyordun.

103- Sen ne kadar içten arzu edip çırpınsan da insanların çoğu imân edecek değillerdir.

104- Ve sen buna karşılık onlardan bir ücret de istemiyorsun. Bu (Kurʹân) âlemler için ancak bir öğüt, bir hatırlatmadır.

VAHYEDİLEN GAYBÎ HABERLER

«İşte bu gayb haberlerindendir ki, onu sana vahiy yoluyla bildiriyoruz. »

Bilindiği gibi, Hz. Muhammed (A. S. ) ümmî idi, yani Okur-yazar değildi. Zaten o devrin Arap tarihini incelediğimizde, İsa Peygamber’den sonra fetret devri başlamış ve bu altı asır devam etmiştir ki, bu süre içinde pey­gamber gönderilmemiştir. O yüzden Tek Tanrı inancı, yerini çok tanrı inan­cına bırakmıştı. İlim ve irfan adına kayda değer ciddi hiçbir şey yoktu. Da­ha çok şu üç şey toplumda yaygındı: Güçlünün güçsüzü ezip elindeki ek­meğini alması, esir kadınların ve çocukların esir pazarlarında köle ve câ­riye adı altında alınıp satılması; şairlere lüzumundan fazla değer verilip putları memnun etmek için onlar adına övgülerin söylenip yazılması..

Tevrat ile amel edenlere gelince: Hicaz ve dolaylarında yaşayan Yahudiler de koyu bir cehalet içinde yüzüyorlardı. Onları sevk ve idâre eden birkaç din adamları dışında Tevrat’ı okuyup anlayan, anlayıp amel eden kimseler yoktu. Önemli bir bölümü ticaretle ve tefecilikle geçimini sağlar, kendilerinden olmayanları sömürebildikleri kadar sömürürlerdi.

Hz. Muhammed (A. S. ) Efendimiz’in yetiştiği aile ve muhite dikkat et­tiğimizde, onların da Tevhit İnancı doğrultusunda yeterli bir kültürleri, sağ­lam esaslara dayalı bilgileri yok gibiydi. O yüzden Peygamberimizin genç­lik dönemi, önceleri çobanlıkla, sonraları ticaretle geçmiştir. Kutsal kitaplar hakkında ciddi bir bilgisinin olduğu iddia edilemez. Ümmî, yani Okur-yazar olmadığı için de her hangi bir kitap okuma imkânı bulamamıştır. Oʹnun bildiği tek şey, mükemmel düzen ve dengede yaratılan şu kâinatın bir ya­ratıcısı vardır, o da Allah’tır. Taştan ve ağaçtan yontulup şekillendirilmiş putların hiçbir zaman ilâh olamıyacakları, aklın ve sağduyunun belirleyip ortaya koyduğu bir gerçektir.

Yahudi bilginleri, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizin peygamber olarak gön­derilmesini yadırgadılar ve o bakımdan beklenilen kurtarıcının o olmadığı­nı iddia edip açıktan inkâra saptılar. Bir çok yalan ve iftiralardan, benzetme ve suçlamalardan sonra Onu zor duruma düşürmek ve mü’minlerin inan­cını sarsmak için Yâkub ve oğlu Yusuf Peygamberler hakkında kendisinden tatmin edici bilgi istediler. O da, Allah bana bildirecek olursa, size bilgi verebilirim, dedi ve Melek Cebrâil’in inmesini bekledi. Çok geçmeden Yu­suf (A. S. ) kıssasıyla ilgili âyetler indirildi. Ama öyle bir güç ve ölçüde ki, bütün yanlışlıkları düzeltmekte, Tevrat’ta geçen bölümlerin isabetli yerle­rini doğrulamakta, hatalı yerlerini tashîh etmekte ve daha çok ibret ve öğüt alınacak safhalarını açıklamaktaydı. O bakımdan İlâhî kelâmın akıcı, açık, kesin ve doyurucu beyânı herkesi susturdu.

Bunun için Cenâb-ı Hak, olayı, Peygamberine bildirdikten sonra Ona şu hususu da hatırlatıyor: «Ey Muhammed! İşte bu gayb haberleridir ki, onu sana vahiy yoluyla bildiriyoruz. Onlar hile ve düzen kurarak işlerini kararlaştırmak için toplandıklarında sen onların yanında bulunmuyordun. Ne kadar içten arzu edip çırpınsan da insanların çoğu imân edecek değil­lerdir. »

Bu âyetler Mekke’de inmiştir. Eğer Yusuf kıssası, Kur’ânʹın açıkladığı şekilde ve muhtevada o yörelerde bilinmiş olsaydı, Hz. Muhammed (A. S. ) böyle bir iddiayla ortaya çıkabilir miydi veya Allah (c. c. ) böyle bir ifade kul­lanır mıydı? Nitekim bir süre sonra Yahudi din adamlarından Abdullah b. Selâm ve arkadaşları, Kur’ânʹın bu âyetlerini duyduklarında hayretlerini gizliyememişler ve bu kadar net ve sağlıklı bilgileri kimselerin bilmediğini itiraf etmişlerdi. Çünkü Tevrat’ta kıssayla ilgili yazılara o kadar çok insan sözü karıştırılmıştır ki, hangi cümlesi İlâhî, hangisi beşerî olduğunu ayırt etmek bile mümkün olamamıştır. Ancak Kur’ânʹın beyânı ortaya çıkınca, kıssanın gerçek yanı anlaşılabilmiştir.

Daha önce de kısaca belirttiğimiz gibi, Yusuf (A. S. ) kıssasının bir di­ğer yönü de, Hz. Muhammed (A. S. ) ve arkadaşlarının içinde bulundukları sıkıntılı duruma neşter vurması, tarihin tekerrür edeceğine işârette bulun­ması; aynı zamanda hak, doğruluk, ahlâk, fazîlet ve adâlet adına verilen mücadelenin, sarf edilen mesainin mutlaka başarıya erişeceğini müjdele­mesidir. Nitekim on yıl sonra Mekke fethedilmiş ve Hz. Peygamber (A. S. ) kutsal Kâbe’yi putlardan temizleyerek, Mekkeli düşmanlarına, Yusuf Pey­gamber’in kendi kardeşlerine söylediği sözü söyleme büyüklüğünü bir de­fa daha göstermiştir: «Size bugün azarlama, ve başakakma yok. Allah si­zi bağışlasın, affetsin. O, merhamet edenlerin en çok merhametlisidir. »

HZ. MUHAMMEDʹİN (A. S. ) BESLEDİĞİ ÜMİT

Siyercilerin tesbitlerine göre, Yahudi din adamlarıyla Mekke’nin ileri gelenlerinden bir grup insanın Yusuf (A. S. ) olayını sormaları ve vahiy yo­luyla olayın gerçek yönünün bildirilmesi üzerine, soruyu soranlar susmak­tan başka bir çare bulamamışlar ve ne tasdîk, ne de ret etmiyerek geldik­leri gibi geri dönmüşlerdi. O sebeple Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz onlardan çoğunun veya bir kısmının aklını ve vicdanını doğruyu seçmeye çevirir ve son dine inanırlar diye ümitlenmiş ve neticeyi sabırsızlıkla beklemişti. Zi­ra Peygamberimizin (A. S. ) özelliklerinden biri de, insanların düştükleri kü­für ve cehalet bataklığından bir an önce kurtulmalarını görmekti. Bunun için gece-gündüz demeden hakkı teblîğ etmeye çalışır, irşat hizmetini ku­sursuz sürdürürdü.

İşte o bu duygu ve düşünce atmosferi içinde olumlu sonuç beklerken, aksine onların inkâr ve tuğyanlarında ısrar ettiklerine şâhit olmuş ve faz­lasıyla üzülmüştü.

Cenâb-ı Hak, bu husustaki İlâhî sünnetinin hedefini belirterek teselli mahiyetinde şu âyeti indirdi: «Sen ne kadar içten arzu edip çırpınsan da insanların çoğu imân edecek değillerdir. »

Diyebiliriz ki, beşer tarihi böyle başlamış, böyle gelişmiş ve böyle devam edecektir. Hak ile bâtıl mücadelesi hiçbir zaman son bulmayacak, kıyâmet kopuncaya kadar bu sürtüşme sürüp gidecektir. Önemli olanı, mil­yonlarca, hattâ milyarlarca insanlar arasında Hakkʹın sesini duyup kalbini imân cevherine taht yapanların Allah’ın dinine bilerek, inanarak ve karşılı­ğını yalnız Allah’tan bekleyerek hizmetlerini sürdürmeleridir.

DİNE DAVETTE, HAKK’A İRŞATTA ÜCRETİN YERİ YOKTUR

«Ve sen buna karşılık on­lardan bir ücret de istemiyorsun. Bu (Kurʹân) âlemler için ancak bir öğüt ve hatırlatmadır. »

Kur’ân’da ücret konusu sık sık işlenip hatırlatılır. Gönderilen pey­gamberler dini yayarken, ilâhî buyrukları teblîğ ederken, ona karşılık bir üc­ret istememişler; aksine ellerinde ve evlerinde olan varlıklarını da bu yolda harcamışlardır. Bunun sebebi açıktır: Allah’ın indirdiği din elbetteki çok aziz ve çok şereflidir, aynı zamanda her yönüyle kutsaldır. Allah rızası gö­zetilerek teblîğ edildiği, ücretsiz anlatıldığı sürece kutsallığına saygı gös­terilmiş ve azizliği korunmuş olur. Din bilgini dilenci durumuna düşürül­düğü gün, dinin kutsallığı zedelenir; Allahʹın insanlara emanet ettiği bu nîmet ağır yara alır. O bakımdan hem peygamberler, hem de onların yo­lunda yürüyen din mürşitleri, zarurî bir durum meydana gelmedikçe, din adına kimselerden bir şeyler istememişler, kendileri için bir ücret talebin­de bulunmamışlardır.

Kurʹânʹda dine hizmetten söz edilirken, bu şerefi üstlenenlere, pey­gamberlerin tertemiz metodu hatırlatılır, onların müstağnî davranmaları en açık misal olarak verilir.

KURʹAN BİR ÖĞÜT VE HATIRLATMADIR

«Bu (Kur’ân) âlemler için ancak bir öğüt ve hatırlatmadır. »

Burada Kurʹân «zikir» olarak anılmıştır. Bu kelime çok yönlü ve çok anlamlıdır: Hafızada arşivlenen bir şeyi hatırlama, bir şeyin kalpde doğuvermesi, dilde meydana gelmesi bunlardan bir kaçıdır. Ayrıca «namaz» insana Allahʹı daha çok hatırlattığı için «zikir» diye anılmıştır. «Kur’ân» her yönüyle Allah kelâmı olup her kelime ve cümlesiyle Allahʹı anmamıza vesî­le olduğu için «zikir» olarak vasıflandırılmıştır. Sonra da «zikir», hatırlatılan veya okunan veya okutulan veya haber verilen bir şeyden öğüt ve ibret alma mânasında da kullanılmıştır. Kurʹânʹın zikir olarak vasfedilmesinin bir anlamı da budur. Şöyle ki: İlgili âyette Kurʹânʹın âlemlere ancak bir zikir, yani öğüt ve hatırlatma olduğu buyurulurken, okunup anlamı üzerin­de durulduğu, Allahʹın neleri murat ettiği düşünülerek âyetleri üzerinde ciddiyetle araştırma yapıldığı, imân ve irfan gözüyle bakılıp incelendiği tak­dirde bir zikir anlamı hüviyetinde bulunduğuna işâret ediliyor.

Kur’ân neleri öğütler ve neleri hatırlatır?

Bu iki soru üzerinde durduğumuzda Kurʹânʹın belirtilen hususta in­sanları nasıl eğittiğini daha iyi anlamış oluruz.

1- Kur’ân bütünüyle bir öğüttür.

Bilindiği gibi, «öğüt» sözlük olarak, birine doğru ve uygun olanı söy­lemek; doğru ve faydalı yolu göstermek veya kötü söz ve davranışlardan sakındırmak anlamına gelir. O bakımdan bu tanımlama, insanların yaratı­lışlarındaki yüce hikmete uygun bir yaşama düzenini içermekte ve İlâhî buyrukların insanlardan yana bütün faydalarını beraberinde taşımaktadır.

2- Kur an bir hatırlatmadır.

O, insana yaratanını, onun eşsiz ve sınırsız kudretini, meleklerini, kı­yameti, hesabı, Cennet ve Cehennem’i en anlamlı ve duyarlı şekilde hatır­latan bir kitaptır. Hayat kanunlarına uymayı tavsiye eder, sünnetullaha uy­gun yaşamamızın gereğini öğretir. Böylece her yönüyle O, insana sorum­luluk duygusunu aşılar ve günlük hayatımızı başı boşluktan kurtarıp belli bir amaca yöneltir.

İşte bu manalarla Kur’ân milletler için ancak bir zikir ve hatırlatmadır. Mürşidin ve ilim adamının görevi, Allah rızasını gözeterek Kurʹânʹın bu özelliklerini kalplere ve kafalara -kırmadan, incitmeden ve bıkkınlık ver­meden- işlemek, idrakleri hep uyanık tutmaya çalışmaktır.

Âyet-i Kerîme, başta Peygamber (A. S. ) Efendimiz olmak üzere, irşat ve teblîğ düzeyinde bulunan bütün müʹminlere bu hizmetin gereğini hatır­latıyor. Doğruya eriştirmeyi, dalâletten kurtarmayı ise, Allahʹın takdirine ve meşietine bırakmamıza işârette bulunuyor.

ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI

Yukarıdaki âyetlerle, Yusuf (A. S. ) kıssasının en doğru ve en ibretli saf­halarının ancak Allahʹın vahiy yoluyla bildirmesi neticesinde anlaşıldığı belirtildi Bununla beraber insanların çoğunun hemen her devir ve dönem­de hakkı ret ve inkâr ettiklerine dikkatler çekilerek, bu kıssalardan ancak aklını, vicdanını, idrâk ve izânını iyi kullananların öğüt alacağına işâret edildi Sonra da Allahʹın emirlerini teblîğde ve insanları doğruya, hakka ve fazîlete irşat etmekte bir ücret istemenin söz konusu olamıyacağı hatır­latılarak Hz. Peygamber’in (A. S. ) 23 yıllık risâlet dönemindeki metodunu araştırıp öğrenmemiz istenildi.

Aşağıdaki âyetlerle, yerde ve göklerde Cenâb-ı Hakk’ın varlığına, bir­liğine ve kurduğu düzenin mükemmelliğine, sağladığı dengenin kusursuz­luğuna delâlet eden nice belgelerin bulunduğu konu ediliyor; her gün bu belgelere bakan birçok körlerin, uğrayan sayısız gafillerin acıklı hallerine işâret edilerek akıl ve idrâkimizi yeterince kullanmamız emrediliyor.